Raise Financial Services ના CEO અને ફિનટેક ફાઉન્ડર Pravin Jadhav ને એક મોટા પ્રાઇવેટ બેંક તરફથી હોમ લોન (Home Loan) માટે ના પાડવામાં આવી છે, ભલે તેમનો CIBIL સ્કોર **800** જેવો ઉત્તમ હોય. આ ઘટના દર્શાવે છે કે સ્ટાર્ટઅપ ફાઉન્ડર્સ કે જેઓની આવક નિશ્ચિત પગાર (Fixed Salary) કરતાં અલગ હોય છે, તેમને પરંપરાગત બેંકિંગ મોડલ (Traditional Banking Model) માં કેટલી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
શું છે આખી વાત?
Pravin Jadhav, જેઓ $1.2 બિલિયન મૂલ્ય ધરાવતી Raise Financial Services ના CEO છે, તેમણે તાજેતરમાં જ એક મોટા પ્રાઇવેટ બેંકમાં હોમ લોન માટે અરજી કરી હતી. આશ્ચર્યજનક રીતે, 800 ના શ્રેષ્ઠ CIBIL સ્કોર (CIBIL Score) હોવા છતાં, બેંકે તેમની લોન નામંજૂર કરી દીધી. Jadhav એ જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લા 25 વર્ષ થી આ બેંકના ગ્રાહક છે અને તેમની પાસે બેંકમાં એટલી સંપત્તિ (Assets) છે કે જે લોનની રકમ કરતાં ઘણી વધારે છે.
બેંકોની ક્રેડિટ મૂલ્યાંકન પદ્ધતિમાં ખામી?
આ સમગ્ર મુદ્દાનું મૂળ બેંકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા ક્રેડિટ મૂલ્યાંકનના માપદંડો (Credit Assessment Criteria) છે. મોટાભાગની પરંપરાગત બેંકો એવા ગ્રાહકોને પ્રાધાન્ય આપે છે જેમની આવક નિયમિત માસિક પગાર (Monthly Salary) સ્વરૂપે હોય છે. પરંતુ, સ્ટાર્ટઅપ ફાઉન્ડર્સની આવક ઘણીવાર વેરિયેબલ (Variable Income) હોય છે, જેમાં પર્ફોર્મન્સ બોનસ, ડિવિડન્ડ (Dividend) અથવા કંપનીમાં ફરીથી રોકાણ (Reinvested Earnings) જેવી બાબતો શામેલ હોઈ શકે છે. ભલે ફાઉન્ડર પાસે નેટવર્થ (Net Worth) અને સારો ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી (Credit History) હોય, પરંતુ તેમની આવક નિયમિત પગારની શ્રેણીમાં ન આવતી હોવાથી બેંકો તેમને વધુ જોખમી ગણી શકે છે.
ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટર સામે પડકાર
આ પરિસ્થિતિ ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટરમાં એક મોટા માળખાકીય પડકાર (Structural Challenge) ને ઉજાગર કરે છે. ભારતમાં સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ (Startup Ecosystem) માં ભારે વૃદ્ધિ થઈ છે, પરંતુ રિટેલ ક્રેડિટ (Retail Credit) માટેની બેંકિંગ પ્રક્રિયાઓ ઘણી જૂની છે. નિયમિત આવક પર વધુ પડતો આધાર રાખવાથી ઘણા ઉચ્ચ-નેટ-વર્થ ધરાવતા ઉદ્યોગસાહસિકો (High-Net-Worth Entrepreneurs) બેંકિંગ સેવાઓથી વંચિત રહી શકે છે. આના કારણે, ફાઉન્ડર્સની કંપનીની સફળતા કે તેમની અંગત સંપત્તિને ધ્યાનમાં લીધા વિના, તેમના વ્યવસાયિક સ્ટેટસને કારણે તેમના પર્સનલ ક્રેડિટ પ્રોફાઇલને નુકસાન થઈ શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું સૂચવે છે?
આ ઘટના રોકાણકારો (Investors) માટે એક મહત્વનો સંકેત છે. બેંકોએ આધુનિક પ્રોફેશનલ્સની બદલાતી નાણાકીય વાસ્તવિકતાને સમજવા માટે તેમની રિસ્ક ઇવેલ્યુએશન સ્ટ્રેટેજી (Risk Evaluation Strategy) ને અપડેટ કરવાની જરૂર છે. જેમ જેમ ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ પરિપક્વ થઈ રહી છે, તેમ તેમ બેંકો માટે 'ઉદ્યોગસાહસિક જોખમ' (Entrepreneurial Risk) અને વાસ્તવિક 'ડિફોલ્ટ રિસ્ક' (Default Risk) વચ્ચેનો તફાવત પારખવો વધુ મહત્વપૂર્ણ બનશે. ભવિષ્યમાં, એવી અપેક્ષા રાખી શકાય કે મુખ્ય બેંકો બિન-પગારદાર ઉચ્ચ-નેટ-વર્થ વ્યક્તિઓ માટે વધુ લવચીક (Flexible) અને કેશ-ફ્લો (Cash-Flow) આધારિત અંડરરાઇટિંગ મોડલ્સ (Underwriting Models) વિકસાવશે. બેંકો તેમના ડિજિટલ લેન્ડિંગ અલ્ગોરિધમ્સ (Digital Lending Algorithms) ને કેટલી હદે અપડેટ કરે છે તે રિટેલ બેંકિંગ સેક્ટરના વિકાસ માટે ચાવીરૂપ બનશે.