દિલ્હી હાઈકોર્ટે NatWest Markets PLC ની વિરુદ્ધમાં ચુકાદો આપતા **₹5.89 કરોડની** કોર્ટ-ઓર્ડરવાળી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ પર જૂના વ્યાજદર ફરીથી લાગુ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. બેંકે વર્ષ **2018** માં કોઈ પણ જાણ કર્યા વિના વ્યાજદર **7.75%** થી ઘટાડીને **3.5%** કરી દીધો હતો.
દિલ્હી હાઈકોર્ટે કોર્ટના આદેશ હેઠળ રાખવામાં આવેલી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટના સંચાલન અંગે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. જસ્ટિસ અવનીશ ઝિંગન અને જસ્ટિસ શૈલેષ જૈનની ડિવિઝન બેન્ચે 23 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ આ આદેશ આપ્યો હતો. બેન્કે વ્યાજદર ઘટાડવાના જે તર્ક આપ્યા હતા, તેને કોર્ટે ફગાવી દીધા છે.
વિવાદની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?
આ કેસ વર્ષ 2008 માં Hero Exports અને Tiffins Barrytes, Asbestos and Paints Limited વચ્ચેના આર્બિટ્રેશન દરમિયાન શરૂ થયો હતો, જેમાં સુરક્ષા તરીકે ₹5.89 કરોડની એફડી બનાવવામાં આવી હતી. વર્ષ 2018 માં બેંકે વ્યાજદર ઘટાડી દીધો હતો, જેનો બચાવ કરતા બેંકે કહ્યું કે ડિપોઝિટ મેચ્યોર થઈ ગઈ હતી અને RBI ની ગાઈડલાઈન્સ મુજબ તે અનક્લેમ્ડ ફંડમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી.
કોર્ટનું અવલોકન અને કડક વલણ
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યારે કોઈ બેંક ન્યાયિક આદેશ હેઠળ ફંડ રાખે છે, ત્યારે તે એક વિશ્વાસુ (fiduciary) તરીકે કામ કરે છે. બેંક કોર્ટની પરવાનગી વગર પોતાની રીતે વ્યાજદરમાં ફેરફાર કરી શકે નહીં. બેંકે ખાતાધારક કે આર્બિટ્રેટર્સને જાણ કરવામાં પણ નિષ્ફળતા દાખવી હતી. હવે બેંકને વ્યાજદર ઘટાડ્યાના 3 વર્ષ પહેલાના સરેરાશ દર મુજબ ગણતરી કરીને ચુકવણી કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ ચુકાદો બેંકિંગ સેક્ટર માટે એક લાલબત્તી સમાન છે. હવે કોર્ટના આદેશ હેઠળની સંપત્તિનું સંચાલન કરતી વખતે બેંકોએ વધુ પારદર્શિતા અને સાવચેતી રાખવી પડશે, જેથી ભવિષ્યમાં આવી કાનૂની જવાબદારીઓ ઊભી ન થાય.