ભારતીય ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સના રોકાણમાં મોટો બદલાવ જોવા મળ્યો છે. હવે બેંક સર્ટિફિકેટ્સ ઓફ ડિપોઝિટ (CDs) તેની ટોચની હોલ્ડિંગ બની ગઈ છે, જે માર્ચ 2026 સુધીમાં ફંડના **25%** એસેટ્સ પર પહોંચી ગઈ છે. આ ફેરફાર ટેક્સ નિયમોમાં થયેલા ફેરફારો બાદ આવ્યો છે, જેના કારણે રોકાણકારો ટૂંકા ગાળાની સ્કીમ્સ તરફ વળ્યા છે.
ડેટ ફંડ્સના રોકાણમાં નવો અધ્યાય: બેંક CDs ટોચ પર
ભારતીય ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ (Debt Mutual Funds) એ પોતાના રોકાણ પોર્ટફોલિયોમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. હવે બેંક સર્ટિફિકેટ્સ ઓફ ડિપોઝિટ (CDs) ફંડ્સની સૌથી મોટી હોલ્ડિંગ બની ગઈ છે. સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) ના ડેટા મુજબ, માર્ચ 2026 સુધીમાં CDs ડેટ ફંડ્સના કુલ એસેટ્સનો 25% હિસ્સો ધરાવે છે, જે માર્ચ 2024 માં માત્ર 15.9% હતો.
બીજી તરફ, જે ગવર્નમેન્ટ સિક્યોરિટીઝ (G-Secs) અગાઉ રોકાણકારોની પ્રથમ પસંદગી હતી, તેમાં ફાળવણી ઘટીને 14% થઈ ગઈ છે, જે અગાઉ 21.7% હતી.
ટેક્સ નિયમોનો શું છે પ્રભાવ?
આ મોટા ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ 2023 માં ડેટ ફંડ્સ પર લાગુ કરાયેલા નવા ટેક્સ નિયમો છે. નવા નિયમો અનુસાર, ડેટ ફંડ્સમાં થયેલા રોકાણ પર હવે ઈન્ડેક્સેશન (Indexation) લાભો સાથે લોંગ-ટર્મ કેપિટલ ગેઈન્સ (Long-term Capital Gains) પર ઓછો ટેક્સ લાગુ પડવાને બદલે, રોકાણકારના વ્યક્તિગત ઇન્કમ ટેક્સ સ્લેબ મુજબ ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે. આ કારણે, ગિલ્ટ ફંડ્સ (Gilt Funds) જેવી લાંબા ગાળાની સ્કીમ્સનું આકર્ષણ ઘટ્યું છે.
રોકાણકારોનો ટૂંકા ગાળા તરફ ઝુકાવ
આ બદલાવને કારણે, રોકાણકારો હવે મની માર્કેટ ફંડ્સ (Money Market Funds) જેવી ટૂંકા ગાળાની સ્કીમ્સ તરફ વધુ વળી રહ્યા છે. આ ફંડ્સ CDs અને કોમર્શિયલ પેપર (Commercial Paper) જેવા લિક્વિડ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં રોકાણ કરે છે. આ ટ્રેન્ડ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યો, જ્યાં મની માર્કેટ ફંડ્સમાં ₹59,478 કરોડનો ઇનફ્લો (Inflow) થયો. તેનાથી વિપરિત, ગિલ્ટ ફંડ્સમાંથી રોકાણકારોએ ₹7,799 કરોડ ઉપાડ્યા.
કોર્પોરેટ ડેટમાં પણ વૃદ્ધિ
CDs ઉપરાંત, કોર્પોરેટ ડેટ (Corporate Debt) માં પણ રોકાણ વધ્યું છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ પોર્ટફોલિયોમાં તેનો હિસ્સો 15.2% થી વધીને 17% થયો છે. આ દર્શાવે છે કે ફંડ મેનેજર્સ ટેક્સ-એફિશિયન્ટ (Tax-efficient) ન હોય તેવી સ્કીમ્સમાં વળતર વધારવા માટે કોર્પોરેટ સેક્ટરમાં વધુ ઊંચા યીલ્ડ (Yield) શોધી રહ્યા છે.
રોકાણકારો માટે શું છે ધ્યાનમાં રાખવા જેવું?
રોકાણકારો માટે આ ફેરફાર નવા પડકારો લઈને આવ્યો છે. CDs બેંકો દ્વારા જારી કરાયેલ સુરક્ષિત, ટૂંકા ગાળાના સાધનો છે, પરંતુ Sovereign-backed G-Secs ની સરખામણીમાં તેમાં જોખમ અલગ પ્રકારનું હોય છે. એક્સ્ટ્રીમ માર્કેટ સ્ટ્રેસ (Extreme Market Stress) દરમિયાન, શોર્ટ-ટર્મ માર્કેટ્સમાં લિક્વિડિટી (Liquidity) એક સમસ્યા બની શકે છે.
આ ફંડ્સ હવે ટૂંકા ગાળા પર વધુ કેન્દ્રિત હોવાથી, તેઓ વ્યાજ દરમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે લાંબા ગાળાના બોન્ડ ફંડ્સ કરતાં ઓછા સંવેદનશીલ છે. જોકે, તેઓ સેન્ટ્રલ બેંકની પોલિસીઓ (Central Bank Policies) અને માર્કેટ લિક્વિડિટીની સ્થિતિમાં થતા ફેરફારો સામે સંવેદનશીલ રહી શકે છે.
ભવિષ્યમાં, રોકાણકારોએ જોવાનું રહેશે કે શું આ ટ્રેન્ડ ચાલુ રહે છે કે પછી વ્યાજ દરમાં ફેરફાર લાંબા ગાળાના સરકારી બોન્ડ્સ તરફ પાછા ફરવાને પ્રોત્સાહન આપે છે. ફંડ મેનેજર્સ સુરક્ષા અને વળતર વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવે છે તે પણ ધ્યાનમાં લેવા જેવું રહેશે.