ભારતીય ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) માર્કેટમાં FY26 દરમિયાન ભૌગોલિક રીતે નોંધપાત્ર પરિવર્તન જોવા મળ્યું છે. આ વિવિધતા દર્શાવે છે કે માર્કેટ હવે માત્ર શરૂઆતના રાજ્યો પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ રાજ્ય-વિશિષ્ટ નીતિઓ અને બદલાતી ગ્રાહક પસંદગીઓને કારણે તેનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે. નવા પ્રાદેશિક વૃદ્ધિ એન્જિન ઉભરી રહ્યા છે, જે સ્થાપિત બજાર ગતિશીલતાને બદલી રહ્યા છે.
વેસ્ટ બંગાળનો EV માં ધમાકેદાર દેખાવ
વેસ્ટ બંગાળ આ રેસમાં એક મોટી અગ્રણી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તેણે EV વેચાણમાં વાર્ષિક 153% નો વધારો નોંધાવ્યો છે, જે કુલ 1,32,170 યુનિટ્સ સુધી પહોંચ્યું છે. આ પ્રદર્શનથી તેનો માર્કેટ શેર 2.7% થી વધીને 5.5% થયો છે, જે તમામ રાજ્યોમાં સૌથી નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આ ઉછાળો એવા પ્રદેશોમાં EV અપનાવવાની ઝડપી સંભાવના દર્શાવે છે જે અગાઉ અગ્રણી બજારો નહોતા, સંભવતઃ ચોક્કસ પ્રોત્સાહનો અથવા સ્થાનિક માંગને કારણે.
ટોચના રાજ્યોનો માર્કેટ શેર ઘટ્યો
હાલમાં સૌથી મોટું બજાર ધરાવતા ઉત્તર પ્રદેશમાં 4,08,439 યુનિટ્સના વેચાણ સાથે, તેના રાષ્ટ્રીય માર્કેટ શેરમાં 2.3% પોઈન્ટનો ઘટાડો થઈને 16.9% થયો છે. મહારાષ્ટ્ર, જે બીજું સૌથી મોટું બજાર છે, તેણે પણ 11.2% ના વેચાણ વધારા છતાં તેનો માર્કેટ શેર ઘટાડીને 11.3% કરવો પડ્યો છે. આ સૂચવે છે કે એકંદરે માંગ વધી રહી હોવા છતાં, આ મુખ્ય રાજ્યોમાં વૃદ્ધિનો દર ઉભરતા પ્રદેશોની તુલનામાં ઓછો છે, જેના કારણે તેમનું એકંદર વર્ચસ્વ ઘટ્યું છે. હરિયાણા, પંજાબ અને હિમાચલ પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં સ્થિર અથવા નકારાત્મક વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે આ વિકસતા બજારની અસમાન પ્રકૃતિ પર ભાર મૂકે છે.
રાષ્ટ્રીય વૃદ્ધિ અને નીતિઓનો પ્રભાવ
ભારતીય EV માર્કેટ 2026 માં આશરે USD 31.09 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, અને 2035 સુધીમાં 52.56% ના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) સાથે મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવશે. મધ્યપ્રદેશ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યો પણ આ વૃદ્ધિમાં યોગદાન આપી રહ્યા છે. મધ્યપ્રદેશમાં વેચાણ 45.5% વધીને 1,56,591 યુનિટ્સ થયું, જેનાથી તેનો શેર 6.5% થયો. તમિલનાડુમાં વેચાણ 35.9% વધીને 1,87,145 યુનિટ્સ થયું, જેનાથી તેનો શેર 7.8% થયો. આ વ્યાપક વૃદ્ધિ રાજ્ય નીતિઓ દ્વારા ભારે પ્રભાવિત છે, જે EV ખરીદી માટે નાણાકીય પ્રોત્સાહનો, રોડ ટેક્સમાં મુક્તિ અને સબસિડી ઓફર કરે છે. FAME II જેવી રાષ્ટ્રીય યોજનાઓ અને PM E-DRIVE પહેલ પણ માંગ અને ઉત્પાદનને ઉત્તેજીત કરવામાં મુખ્ય રહી છે. FY2025 ના અંત સુધીમાં, ભારતમાં કુલ EV વેચાણ 20 લાખ યુનિટ્સને વટાવી ગયું હતું, જેમાં ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર અને થ્રી-વ્હીલરનું વર્ચસ્વ રહ્યું, જે કુલ વેચાણના 85% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. 2025 માં ભારતીય ઓટોમોબાઈલ માર્કેટમાં એકંદર EV પેનિટ્રેશન લગભગ 8% હતું.
વૃદ્ધિના પડકારો યથાવત
વિવિધતાના આ હકારાત્મક વલણ છતાં, ભારતીય EV માર્કેટ હજુ પણ નોંધપાત્ર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે જે ભવિષ્યની વૃદ્ધિને ધીમી પાડી શકે છે. એક મોટી ચિંતા આયાતી લિથિયમ-આયન બેટરી સેલ પર ભારે નિર્ભરતા છે, કારણ કે સ્થાનિક ઉત્પાદન હજુ વિકાસ હેઠળ છે. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિકાસ, જોકે પ્રગતિ કરી રહ્યો છે, તે અસમાન રહે છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં, જેના કારણે રેન્જ એન્ક્ઝાઇટી (Range Anxiety) જેવી સમસ્યાઓ સર્જાય છે. EVs નો ઊંચો પ્રાથમિક ખર્ચ, ઓછો રનિંગ કોસ્ટ હોવા છતાં, મોટા પાયે અપનાવવા માટે મુખ્ય અવરોધ બની રહ્યો છે, ખાસ કરીને ₹12 લાખથી ઓછી કિંમતની શ્રેણીમાં જ્યાં વેચાણ ઓછું છે. રાજ્યોમાં મિશ્ર પ્રદર્શન, કેટલાકમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, તે સતત, સુસંગત નીતિગત સમર્થન અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણ વિના સ્થાનિક વૃદ્ધિની નાજુકતા દર્શાવે છે. જ્યારે વેસ્ટ બંગાળ જેવા રાજ્યો તેજી કરી રહ્યા છે, ત્યારે અન્ય રાજ્યો પાછળ રહી ગયા છે, જે એક વિભાજિત વૃદ્ધિ માર્ગ બનાવે છે. 2030 સુધીમાં 30% EV વેચાણ પેનિટ્રેશનનું લક્ષ્ય જો આ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર રાષ્ટ્રવ્યાપી યોગ્ય રીતે ધ્યાન આપવામાં ન આવે તો જોખમમાં આવી શકે છે.
ભવિષ્યનું આઉટલૂક
વિશ્લેષકો આગાહી કરે છે કે ભારતીય EV માર્કેટ તેની મજબૂત વૃદ્ધિ ચાલુ રાખશે, અને 2032 સુધીમાં USD 17.88 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે, જેમાં 19.0% નો CAGR રહેશે. આ ઉદ્યોગ મોટા પાયે બજારને ઇલેક્ટ્રિફાય કરવા અને વધુ માંગને ખોલવા માટે ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. સ્થાનિક ઉત્પાદન અને નીતિગત સમર્થન પર સરકારનું સતત ધ્યાન, R&D અને ચાર્જિંગ નેટવર્કમાં વધતી રોકાણ સાથે, આ વૃદ્ધિને વેગ આપવાની અપેક્ષા છે. આગાહીઓ સૂચવે છે કે 2030 સુધીમાં, વાર્ષિક EV વેચાણ 17 મિલિયન યુનિટ્સ સુધી પહોંચી શકે છે, જે ભારતને તેના મહત્વાકાંક્ષી ઇલેક્ટ્રિફિકેશન લક્ષ્યો તરફ આગળ ધપાવશે.