મહારાષ્ટ્રની ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) પોલિસી 2025-2030, જે એપ્રિલ 2025 થી લાગુ છે, તેણે હવે પ્રાઇવેટ કાર ખરીદી પર સબસિડીને બદલે ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કોમર્શિયલ વાહનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. **₹1,993 કરોડ**ના ખર્ચ સાથે, રાજ્ય હાઇવે પર ચાર્જિંગ સ્ટેશન ફરજિયાત બનાવી રહ્યું છે અને EV અપનાવવા માટે મુખ્ય એક્સપ્રેસ વે પર ટોલ માફી આપી રહ્યું છે.
મહારાષ્ટ્રની ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) પોલિસી 2025–2030, જે 1 એપ્રિલ, 2025 થી અમલમાં આવી છે, તે રાજ્યના ઓટોમોટિવ લેન્ડસ્કેપને સતત આકાર આપી રહી છે. કુલ ₹1,993 કરોડના પોલિસી ખર્ચ સાથે, રાજ્ય સરકારે પોતાની વ્યૂહરચનામાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે પ્રાઇવેટ ઇલેક્ટ્રિક કાર માટે ખરીદી સબસિડીને બદલે જાહેર ચાર્જિંગ નેટવર્કના વિસ્તરણ અને કોમર્શિયલ ફ્લીટ્સના ઇલેક્ટ્રિફિકેશન પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટોલ પ્રોત્સાહનો
આ નીતિનું મુખ્ય આકર્ષણ રેન્જ એન્ગ્ઝાઇટી (range anxiety) ને દૂર કરવા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિકાસ છે. રાજ્ય સરકાર હવે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર દર 25 કિલોમીટર પર ફાસ્ટ-ચાર્જિંગ સ્ટેશન ફરજિયાત બનાવી રહી છે. આ ઉપરાંત, નવા રહેણાંક અને કોમર્શિયલ બિલ્ડિંગ કોડ્સમાં ચાર્જિંગ સુવિધાઓને સામેલ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી બિલ્ડરોને પાર્કિંગ જગ્યાનો અમુક હિસ્સો EV-રેડી રાખવો પડશે. મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન (MSRTC) ડેપો અને રિજનલ ટ્રાન્સપોર્ટ ઓફિસિસ (RTOs) ખાતે ચાર્જિંગ સ્ટેશન સ્થાપવા માટે પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશીપ (PPP) મોડેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
EV માલિકો માટે, પોલિસી મુંબઈ-પુણે એક્સપ્રેસવે, સમૃદ્ધિ મહામાર્ગ અને અટલ સેતુ જેવા મુખ્ય કોરિડોર પર 100% ટોલ માફી પૂરી પાડે છે. જોકે, આ માફીનો સફળ અમલ વાહન રેકોર્ડ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન સિસ્ટમ વચ્ચે સીમલેસ એકીકરણ પર આધાર રાખે છે. VAHAN ડેટાબેઝ અને FASTag સિસ્ટમ વચ્ચે ટેકનિકલ સમસ્યાઓને કારણે ભૂતકાળમાં ખોટી કપાત જેવી ફરિયાદો આવી છે, જેના પર અધિકારીઓ હાલ કામ કરી રહ્યા છે.
સબસિડી વ્યૂહરચનામાં બદલાવ
2025 ની પોલિસીમાં સૌથી મોટો ફેરફાર એ છે કે પ્રાઇવેટ ઇલેક્ટ્રિક કાર માટે ખરીદી સબસિડી બંધ કરી દેવામાં આવી છે. તેના બદલે, સરકાર ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) અને કોમર્શિયલ વાહન સેગમેન્ટ્સ માટે સહાય પર ભંડોળ નિર્દેશિત કરી રહી છે. આ બદલાવ વ્યક્તિગત વાહન માલિકીને બદલે ઇલેક્ટ્રિક પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ અને કોમર્શિયલ ફ્લીટ્સને પ્રોત્સાહન આપવાની વ્યૂહાત્મક ચાલ દર્શાવે છે.
અમલીકરણ અને બજારની આગાહી
આ પ્રોત્સાહનો હોવા છતાં, રાજ્ય EV ની વધતી સંખ્યા સાથે તાલ મિલાવવા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સ્કેલ કરવામાં પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. FY2025-26 માં EV રજીસ્ટ્રેશનમાં 13% નો વધારો થયો હોવા છતાં, એકંદર અપનાવવાનો દર વાહનોની કિંમત અને વિશ્વસનીય ચાર્જિંગ પોઈન્ટની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે. ચાર્જિંગ સ્ટેશનો બનાવવા અને સંચાલિત કરવા માટે ખાનગી ખેલાડીઓ પર ભારે નિર્ભરતા અમલીકરણનું જોખમ ઊભું કરે છે; જો સરકારી નાણાકીય સહાય અથવા ઊંચા ઉપયોગ દરો ન મળે તો કેટલીક યોજનાઓમાં વિલંબ અથવા નાણાકીય શક્યતા સંબંધિત ચિંતાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
પોલિસી માટે આગામી મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ બસ ડેપો પર ચાર્જિંગ સ્ટેશનોનું કમિશનિંગ અને ઓટોમેટેડ ટોલ વેઇવર સિસ્ટમનું સ્થિરીકરણ હશે. આ પ્રોજેક્ટ્સનું પ્રદર્શન રાજ્યમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના વ્યાપક અપનાવવાને પ્રભાવિત કરી શકે છે, કારણ કે વિશ્વસનીય ચાર્જિંગ અને મુશ્કેલી-મુક્ત મુસાફરી સંભવિત ખરીદદારો માટે પ્રાથમિક જરૂરિયાતો રહે છે.