ભારતીય ઓટોમોબાઈલ સેક્ટર FY26 ના વેહિકલ રિસાયક્લિંગ લક્ષ્યાંકમાં **70%** પાછળ રહી ગયું છે. અનૌપચારિક માર્કેટ સામે ટકી રહેવા માટે હવે Tata Motors અને Mahindra & Mahindra જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ AI-આધારિત ડિજિટાઈઝેશન પર ભાર મૂકી રહી છે.
લક્ષ્યાંક અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનું અંતર
ભારતના વેહિકલ રિસાયક્લિંગ મિશનને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. તાજા આંકડા મુજબ, સરકારે 7.62 લાખ વાહનોના સ્ક્રેપિંગનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું, જેની સામે માત્ર 2.42 લાખ વાહનો જ રિસાયકલ થઈ શક્યા છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે આપણે નિર્ધારિત લક્ષ્યાંકથી 70% પાછળ છીએ.
નિયમોમાં ફેરફાર અને EPR દબાણ
માર્ચ 2026માં End-of-Life Vehicle (ELV) નિયમોમાં થયેલા સુધારા બાદ Extended Producer Responsibility (EPR) હેઠળ પાલન કરવું વધુ કડક બન્યું છે. હવે માત્ર જૂના વાહનોમાંથી નીકળેલું સ્ટીલ જ રિસાયક્લિંગ સર્ટિફિકેશન માટે માન્ય ગણાય છે, જેના કારણે Tata Motors અને Mahindra જેવી કંપનીઓ પર પોતાના Registered Vehicle Scrapping Facilities (RVSFs) માં કામગીરી વધારવાનું દબાણ છે.
AI કેમ જરૂરી છે?
અનૌપચારિક સ્ક્રેપ યાર્ડ્સ પાસે કોઈપણ જાતની કાગળની માથાકૂટ હોતી નથી, જે ગ્રાહકોને આકર્ષે છે. આ 'કન્વિનિયન્સ ડેફિસિટ' (Convenience Deficit) ને દૂર કરવા માટે ઓટો કંપનીઓ હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) નો ઉપયોગ કરવા માંગે છે. AI દ્વારા સરકારી રજિસ્ટ્રી સાથેનું જોડાણ સરળ બનશે અને ડોક્યુમેન્ટેશનની જટિલતા ઘટશે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
કંપનીઓએ રિસાયક્લિંગ પ્લાન્ટ્સમાં ભારે મૂડી રોકાણ કર્યું છે, પરંતુ વાહનોની ઓછી આવકને કારણે વળતર પર દબાણ છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે ઓટો કંપનીઓ ગ્રાહકોને 5% સુધીનું ડિસ્કાઉન્ટ આપે, પરંતુ જ્યાં સુધી પ્રક્રિયા ડિજિટલ નહીં થાય ત્યાં સુધી આ પ્રોજેક્ટ્સની આર્થિક વ્યવહારુતા (Financial Viability) સામે સવાલો ઊભા રહેશે.