Whalesbook
ખેડૂતો માટે આ એક મોટી આર્થિક સમસ્યા બની ગઈ છે. જંગલી પ્રાણીઓ દ્વારા પાકનો સીધો નાશ તો થાય જ છે, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલા પરોક્ષ ખર્ચાઓ પણ ખેડૂતોની કમર તોડી રહ્યા છે. આ આંકડો ₹40,000 કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે કૃષિ ક્ષેત્ર માટે એક ગંભીર પડકાર છે.
આ નુકસાન પાછળનું મુખ્ય કારણ જંગલી પ્રાણીઓમાં માનવ ભયમાં આવેલો ઘટાડો છે. દાયકાઓથી ચાલી રહેલા શિકાર પરના પ્રતિબંધોને કારણે, જંગલી જીવો હવે મનુષ્યોથી ડરતા નથી. પરિણામે, તેઓ માનવ વસવાટ અને ખેતરોમાં વધુને વધુ પ્રવેશી રહ્યા છે, જેનાથી પાકનો નાશ થાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ખેડૂતોએ ખેતી છોડી દેવી પડે છે અથવા ઓછા નફાકારક પાક તરફ વળવું પડે છે. મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં, કૃષિ ક્ષેત્રને વાર્ષિક ₹10,000 કરોડથી ₹40,000 કરોડ સુધીનું નુકસાન થવાનો અંદાજ છે. આ આર્થિક બોજ સીધી રીતે ગ્રામીણ આવક પર અસર કરે છે.
જોકે, આ સમસ્યાના નિવારણ માટેના વર્તમાન ઉપાયો અને નુકસાનના આકલનની પદ્ધતિઓ પર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પદ્ધતિઓ નુકસાનનું સચોટ મૂલ્યાંકન કરવામાં અને પ્રાણીઓના વર્તણૂકને સમજવામાં નિષ્ફળ રહી છે. આ કારણે, ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્ર આર્થિક રીતે વધુ નબળું પડી રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ હ્યુમન-વાઇલ્ડલાઇફ કોન્ફ્લિક્ટ (HWC) એક મોટી સમસ્યા છે, પરંતુ ભારતમાં તેની વ્યાપકતા અને કૃષિ પર નિર્ભરતાને કારણે અસર વધુ ગંભીર છે.
ભારતની વન્યજીવન સંરક્ષણ નીતિ, જેનો હેતુ પ્રાણીઓને બચાવવાનો છે, તે અનિચ્છાએ કેટલીક પ્રજાતિઓની સંખ્યામાં વધારો કરવામાં પરિણમી છે. આનાથી વધુ વન્યજીવો ખેતરોમાં પ્રવેશી રહ્યા છે. વળી, વળતરની પ્રક્રિયાઓ જટિલ, સમય માંગી લે તેવી અને ઘણીવાર અપૂરતી હોય છે, જેના કારણે ખેડૂતોને જ મોટાભાગનું નુકસાન સહન કરવું પડે છે. આમ, જ્યાં એક તરફ દેશ સ્માર્ટ એગ્રીકલ્ચર અને ટેકનોલોજીકલ પરિવર્તન તરફ આગળ વધી રહ્યો છે, ત્યાં બીજી તરફ જંગલી પ્રાણીઓથી થતું આ આર્થિક નુકસાન પ્રગતિમાં અવરોધ ઊભો કરી રહ્યું છે અને ખેડૂતોની સ્થિતિ વધુ નાજુક બનાવી રહ્યું છે.