Siddharthnagar ના ટ્રેડિશનલ કલાનમક ચોખાના ભાવ હવે **₹200 પ્રતિ કિલો** સુધી પહોંચી ગયા છે. સરકારની ODOP સ્કીમ હેઠળ પ્રોસેસિંગ અને માર્કેટિંગમાં સુધારો આવતા ખેડૂતોની આવકમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
બદલાતી ખેતીની અર્થવ્યવસ્થા
ઉત્તર પ્રદેશના Siddharthnagar જિલ્લામાં પરંપરાગત કલાનમક ચોખા હવે માત્ર એક સ્થાનિક પાક મટીને એક મોટું કોમર્શિયલ પ્રોડક્ટ બની ગયા છે. રાજ્ય સરકારની One District One Product (ODOP) પહેલ હેઠળ, આ ચોખાનો ભાવ જે 2018 માં ₹40-50 પ્રતિ કિલો હતો, તે હવે ઉછળીને ₹150 થી ₹200 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયો છે. આ ચોખા પોતાની ખાસ સુગંધ અને લો-ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ માટે જાણીતા છે.
વેલ્યુ-એડેડ પ્રોડક્ટ્સ અને નફો
આ આર્થિક પરિવર્તન પાછળનું મુખ્ય કારણ 'વેલ્યુ-એડિશન' છે. ખેડૂતો હવે માત્ર કાચું અનાજ નથી વેચતા, પરંતુ સરકારની મદદથી બનાવેલા Common Facility Centres નો ઉપયોગ કરીને તેને પ્રોસેસ અને પેકેજ કરે છે. એટલું જ નહીં, હેલ્થ-કોન્શિયસ ગ્રાહકો માટે આ ચોખામાંથી ન્યુટ્રિશનલ કૂકીઝ જેવી પ્રોડક્ટ્સ પણ બનાવવામાં આવી રહી છે, જે Delhi અને Mumbai જેવા શહેરોમાં ઊંચા માર્જિન અપાવે છે. PMFME સ્કીમ અને ODOP ગ્રાન્ટ દ્વારા આધુનિક મશીનરી મળતા ખેડૂતોનું કામ સરળ બન્યું છે.
ખેતીનું વિસ્તરણ અને જોખમો
આ યોજનાને કારણે કલાનમક ચોખાની ખેતીનો વિસ્તાર 2,000 હેક્ટરથી વધીને 20,000 હેક્ટર પર પહોંચી ગયો છે. જોકે, આ ક્ષેત્ર સામે કેટલાક પડકારો પણ છે. પાકને થતું નુકસાન અને 'નેક બ્લાસ્ટ' જેવા રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે નવી જાતો પર ભાર મુકવામાં આવી રહ્યો છે.
શું છે મોટું જોખમ?
આ પ્રોડક્ટ માટે કોઈ નિશ્ચિત Minimum Support Price (MSP) નથી, જે ખેડૂતોને માર્કેટના ભાવની વધઘટ સામે જોખમમાં મૂકે છે. હાલની સફળતા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને ઓર્ગેનાઈઝ્ડ રિટેલ પર નિર્ભર છે, તેથી જો ડિમાન્ડ ઘટે તો ઇન્વેન્ટરીનું જોખમ પણ રહેલું છે. ભવિષ્યમાં આ વેપારને ટકાવી રાખવા માટે સપ્લાય ચેઈનની કાર્યક્ષમતા જાળવવી ખૂબ જરૂરી છે.