પંજાબના ખેડૂતો હવે પાણીની અછતને પહોંચી વળવા માટે રાઇસ ફાર્મિંગ (Rice Farming) માં નવી પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે. ડાયરેક્ટ સીડિંગ ઓફ રાઇસ (Direct Seeding of Rice) જેવી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને આ ખરીફ સીઝનમાં **4 લાખ એકર** જમીનમાં ખેતી કરવામાં આવી રહી છે, જેનાથી પાણીની નોંધપાત્ર બચત થઈ રહી છે.
Detailed Coverage
પંજાબમાં રાઇસ ફાર્મિંગમાં પરિવર્તન
ભારતની ફૂડ સિક્યોરિટી (Food Security) માં પંજાબનું યોગદાન ખુબ જ મોટું છે, પરંતુ વધુ પાણી વાપરતી પેડી ફાર્મિંગ (Paddy Farming) ના કારણે રાજ્યમાં ભૂગર્ભ જળનું સ્તર ખુબ જ ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે. વર્ષ 2000 માં જ્યાં પાણી 40 ફૂટ ઊંડાઈ પર હતું, તે આજે લગભગ 400 ફૂટ ઊંડાઈએ પહોંચી ગયું છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આ જ રીતે પાણીનો ઉપયોગ થતો રહેશે તો 2039 સુધીમાં રાજ્યમાં ભૂગર્ભ જળની ગંભીર અછત સર્જાઈ શકે છે.
પાણી બચાવવાની નવી પદ્ધતિઓ
આ સમસ્યાના સમાધાન માટે, ખેડૂતો ડાયરેક્ટ સીડિંગ ઓફ રાઇસ (DSR), ઓલ્ટરનેટ વેટિંગ એન્ડ ડ્રાઈંગ (AWD) અને સીડિંગ ઓફ રાઇસ ઓન બેડ્સ (SRB) જેવી પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે. પરંપરાગત પદ્ધતિ કે જેમાં ખેતરને સતત પાણીથી ભરવામાં આવે છે, તેની સરખામણીમાં આ પદ્ધતિઓ પાણીનો વપરાશ ખુબ જ ઘટાડે છે. AWD પદ્ધતિથી લગભગ 30% પાણીની બચત થાય છે, જ્યારે SRB પદ્ધતિથી 60% સુધી પાણીની બચત થઈ શકે છે. આ પદ્ધતિઓ ખાસ કરીને પંજાબ જેવા ખુષ્ક વાતાવરણ માટે વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
ખેડૂતોનો વધતો સહકાર અને ભવિષ્ય પર અસર
સરકારી આંકડા અનુસાર, ડાયરેક્ટ સીડિંગ પદ્ધતિઓ હેઠળ આવતા વિસ્તારમાં આ ખરીફ સીઝનમાં 36% નો વધારો થયો છે અને તે 4 લાખ એકર સુધી પહોંચી ગયો છે. આ પગલું પાણીના કાર્યક્ષમ વ્યવસ્થાપન તરફ એક મોટું પગલું દર્શાવે છે. પાણી બચત ઉપરાંત, આ પદ્ધતિઓ મિથેન ઉત્સર્જન (Methane Emissions) ઘટાડવામાં પણ મદદ કરે છે, જે પરંપરાગત ખેતી પદ્ધતિઓમાં વધુ જોવા મળે છે.
રોકાણકારો અને હિતધારકો માટે, આ બદલાવ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે એક મુખ્ય ખાદ્ય ઉત્પાદક રાજ્યના કૃષિ ઉત્પાદન મોડેલમાં પરિવર્તન દર્શાવે છે. જો આ ટકાઉ પદ્ધતિઓ ભવિષ્યમાં મુખ્ય પ્રવાહ બની જાય, તો તે પ્રદેશમાં કૃષિ ક્ષેત્રના લાંબા ગાળાના દૃષ્ટિકોણને સ્થિર કરવામાં મદદ કરી શકે છે અને પર્યાવરણીય તથા પાણી સંબંધિત જોખમો ઘટાડી શકે છે.