કાશ્મીરના પ્રખ્યાત Patalbagh વિસ્તારમાં કેસરના ઉત્પાદન પર મોટું સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. વર્ષ **2022** માં બનેલા એક લેન્ડફિલના કારણે થયેલા ઉંદરોના ઉપદ્રવથી **120 હેક્ટર** જમીન પરનો પાક નિષ્ફળ ગયો છે.
Pampore ના Patalbagh વિસ્તારમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ખેતીવાડીમાં ગંભીર કટોકટી સર્જાઈ છે. વર્ષ 2022 માં 3 હેક્ટર વિસ્તારમાં બનેલા મ્યુનિસિપલ લેન્ડફિલે સ્થાનિક ખેડૂતોની ઊંઘ ઉડાવી દીધી છે. આ લેન્ડફિલ ઉંદરોનું પ્રજનન કેન્દ્ર બની ગયું છે, જે કેસરના મૂળ (corms) ને જ ખાઈ જાય છે, જેના કારણે ફૂલો આવે તે પહેલા જ પાક નાશ પામે છે.\n\n### ખેડૂતો પર આર્થિક માર\n\nપાક નિષ્ફળ જતાં અનેક ખેડૂતો હવે કેસરની પરંપરાગત ખેતી છોડીને સફરજન જેવા પાક તરફ વળ્યા છે. પરંતુ લેન્ડફિલને કારણે આવતા જીવજંતુઓ અને પક્ષીઓ આ નવા પાકને પણ નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 120 હેક્ટર ખેતીલાયક જમીન પ્રભાવિત થઈ છે અને 20% જેટલા સ્થાનિક ખેડૂતોએ કેસરની ખેતીમાંથી હાથ ધોઈ નાખ્યા છે.\n\n### કાયદાકીય વિવાદ અને પર્યાવરણીય જોખમ\n\nઆ મામલો વધુ ત્યારે ગંભીર બન્યો જ્યારે સરકારી તંત્રમાં જ મતભેદ સામે આવ્યા. Jammu and Kashmir Pollution Control Committee એ આ લેન્ડફિલને 'ગેરકાયદેસર' જાહેર કર્યું છે, છતાં કોઈ નક્કર પગલાં લેવાયા નથી. ખેડૂતો હવે જમીન અને ભૂગર્ભ જળમાં કચરામાંથી નીકળતા પ્રદૂષકો (leachate contamination) ફેલાવાની આશંકા પણ સેવી રહ્યા છે.\n\n### આગળ શું થશે?\n\nJammu and Kashmir RTI Movement હવે આ મામલાને National Green Tribunal સુધી લઈ જવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જો પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ પર કાબૂ નહીં મેળવવામાં આવે, તો GI-ટેગ ધરાવતા આ પ્રીમિયમ કેસરનું ઉત્પાદન કાયમ માટે બંધ થઈ જવાનું જોખમ રહેલું છે.