ક્લાઈમેટ ચેન્જની અસર હવે ભારતના કૃષિ ક્ષેત્ર પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. હેલ્મહોલ્ટ્ઝ સેન્ટર ફોર એન્વાયર્નમેન્ટલ રિસર્ચ દ્વારા કરવામાં આવેલા નવા અભ્યાસ અનુસાર, જો ભારતમાં તાપમાનમાં 1 ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો થાય તો ચોખાના ઉત્પાદનમાં **6.6%** સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.
ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો, શું છે કારણ?
આ નવો અંદાજ અગાઉના અનુમાનો કરતાં ત્રણ ગણો વધારે છે, જે ભારતના ખાદ્ય સુરક્ષા (Food Security) અને કૃષિ ઉત્પાદકતા માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. આ સંશોધન દર્શાવે છે કે હવામાન પરિવર્તનની અસરોને ઓછો આંકવામાં આવી હતી. પાછલા કૃષિ મોડેલો તાપમાન વધારાની ચોક્કસ અસરોને, ખાસ કરીને પાકના પ્રજનન તબક્કામાં, સંપૂર્ણપણે ધ્યાનમાં લેવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા.
30°C થી વધુ તાપમાન મુખ્ય જોખમ
અભ્યાસમાં 214 સ્થળોએથી ફિલ્ડ ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમા જાણવા મળ્યું કે 30°C થી વધુ તાપમાન ચોખાના ઉત્પાદનમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ છે. 70% થી વધુ સ્થળોએ, પાકના પ્રજનન દરમિયાન થતી ગરમીની અસરને કારણે ઉત્પાદનમાં અડધાથી વધુ ઘટાડો જોવા મળ્યો. આ સૂચવે છે કે હીટ વેવ (Heat Wave) ક્યારે આવે છે તે પણ તાપમાનમાં કુલ વધારા જેટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.
દક્ષિણ અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા પર વધુ અસર
ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોમાં ચોખાના ઉત્પાદનમાં 2.1% થી વધીને 6.6% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. જ્યારે થાઈલેન્ડ, ફિલિપિન્સ અને મ્યાનમાર જેવા દેશોમાં આ ઘટાડો 3.7% થી વધીને 7.7% સુધી પહોંચી શકે છે. આ દર્શાવે છે કે આ ક્ષેત્ર કૃષિ ઉત્પાદન અને ખાદ્ય ભાવ સ્થિરતા માટે ખૂબ સંવેદનશીલ છે.
ભવિષ્યની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે સંકેત
આ નવા આંકડા દર્શાવે છે કે ચોખાનું ઉત્પાદન હવામાન પરિવર્તન પ્રત્યે કેટલું સંવેદનશીલ બન્યું છે. રોકાણકારો અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે, ગરમી-પ્રતિરોધક પાક (Heat-Resistant Crops) ની જાતો વિકસાવવી અને અનુકૂલનક્ષમ ખેતી તકનીકો (Adaptive Farming Techniques) અપનાવવી એ મુખ્ય પ્રાથમિકતા રહેશે. ક્લાઈમેટ વોલેટિલિટી (Climate Volatility) વચ્ચે ખાદ્ય સુરક્ષા જાળવવા માટે કૃષિ ક્ષેત્રની આ તકનીકો અપનાવવાની ક્ષમતા મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.