કાશ્મીરના પામ્પોર વિસ્તારમાં કેસરનો પાક ભારે ગરમી અને દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિને કારણે મુશ્કેલીમાં છે. સતત બીજા વર્ષે પાક નિષ્ફળ જવાની આશંકાએ ખેડૂતોની ચિંતા વધારી દીધી છે અને સરકારી સિંચાઈ યોજનાઓની મર્યાદાઓ સામે આવી છે.
કાશ્મીરના પામ્પોર પ્રદેશમાં કેસરનો પાક અત્યારે કપરા કાળમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. વાતાવરણમાં અસાધારણ ગરમી અને લાંબા સમય સુધી વરસાદના અભાવે કેસરના ફૂલ આવવાની પ્રક્રિયા ખોરવાઈ ગઈ છે. ઓક્ટોબર મહિનાના ડેટા પર નજર કરીએ તો, 4 ઓક્ટોબરે શ્રીનગરમાં તાપમાન 31.2°C નોંધાયું હતું, જે 1935 પછીનું સૌથી ઊંચું તાપમાન છે. આ ગરમીના મોજાએ કેસરના પાકને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
સરકારી યોજનાઓ અને વાસ્તવિકતા
વર્ષ 2010 માં ₹412 કરોડના બજેટ સાથે શરૂ કરવામાં આવેલું 'નેશનલ સેફ્રોન મિશન' ડ્રિપ ઇરિગેશન દ્વારા પાકને સુરક્ષિત રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, મોટાભાગના ખેતરોમાં આ સિસ્ટમનો વ્યાપ હજુ પણ મર્યાદિત છે. જે ખેડૂતોએ પોતાના ખર્ચે ખાનગી કુવા બનાવ્યા છે, તેમનું ઉત્પાદન પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યું છે, જ્યારે માત્ર વરસાદ પર નિર્ભર ખેડૂતોને મોટું નુકસાન ભોગવવું પડી રહ્યું છે.
આર્થિક ફટકો અને ભવિષ્ય
કાશ્મીરમાં અંદાજે 20,000 થી 25,000 પરિવારો કેસરની ખેતી પર નિર્ભર છે. સામાન્ય સંજોગોમાં આ પ્રદેશ વાર્ષિક 13 થી 14 ટન કેસરનું ઉત્પાદન કરે છે. ગત સીઝનમાં ઉત્પાદન ઘટીને ઐતિહાસિક સરેરાશના માત્ર 5 થી 10 ટકા રહી ગયું હતું, અને હવે સતત બીજા વર્ષે આવી સ્થિતિ ખેડૂતો માટે આર્થિક સંકટ ઊભું કરી રહી છે. હાલના પાકનો અંતિમ રિપોર્ટ આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે, જે કેસર બજારમાં સપ્લાયની સ્થિતિ નક્કી કરશે.