કાશ્મીરના કેસરના ખેડૂતો માટે મુશ્કેલ સમય આવ્યો છે. ઓક્ટોબરમાં નોંધાયેલ રેકોર્ડબ્રેક ગરમી અને સૂકા હવામાનને કારણે કેસરના ફ્લાવરિંગ સીઝન પર ગંભીર સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે, જેની અસર આગામી પાક પર જોવા મળી શકે છે.
કાશ્મીર ખીણમાં ખેતી માટે એક મોટો પડકાર ઉભો થયો છે. સીઝન વિરુદ્ધની ગરમીને કારણે કેસરના પાકનું આખું ચક્ર ખોરવાઈ ગયું છે. શ્રીનગરમાં ૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ તાપમાન ૩૧.૨°C સુધી પહોંચ્યું હતું, જે આ વિસ્તાર માટે સામાન્ય કરતા ઘણું વધારે છે. કેસરના છોડ તેના ફ્લાવરિંગના તબક્કે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે, જે સમયગાળો સામાન્ય રીતે ૧૦ ઓક્ટોબરથી ૧૫ નવેમ્બર વચ્ચે હોય છે.
કેસરને ફૂલ આવવા માટે ઠંડુ વાતાવરણ અને જમીનમાં ભેજનું યોગ્ય પ્રમાણ જરૂરી હોય છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ડ્રાય સ્પેલને કારણે ભેજની અછત સર્જાઈ છે, જેનાથી જમીનની અંદર રહેલા કોર્મ્સ (Corms) ને નુકસાન થવાની ભીતિ છે. જો આ સ્થિતિ ચાલુ રહેશે, તો ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. આંકડા મુજબ, કાશ્મીરમાં કેસરની ખેતી હેઠળની જમીન ૧૯૯૦ના દાયકામાં ૫,૭૦૦ હેક્ટરથી ઘટીને ૨૦૧૯-૨૦ સુધીમાં ૨,૩૮૭ હેક્ટર જેટલી રહી ગઈ છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વ?
માર્કેટના દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, ભારતમાં કેસરની ખેતી એક અસંગઠિત અને નાના ખેડૂતો દ્વારા કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિ છે. NSE કે BSE પર એવી કોઈ મોટી લિસ્ટેડ કંપની નથી જે ખાસ કરીને કાશ્મીરી કેસરના ઉત્પાદન અને વેચાણ સાથે જોડાયેલી હોય. નોંધનીય છે કે 'Saffron Industries Ltd' જેવી કંપનીઓ લિસ્ટેડ છે, પરંતુ તે પેપર અને ન્યૂઝપ્રિન્ટ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે કામ કરે છે, જેનો મસાલા માર્કેટ સાથે કોઈ સંબંધ નથી. તેથી, આ સંકટની સીધી અસર કોઈ શેરના ભાવ પર પડતી નથી.
જોકે, નિકાશ પાક અને ફૂડ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ સેક્ટરમાં આ પ્રકારના સપ્લાયના અવરોધો કિંમતોમાં અસ્થિરતા લાવી શકે છે. જ્યારે ક્લાયમેટ ચેન્જને કારણે કિંમતી પાકના ઉત્પાદનને અસર થાય છે, ત્યારે ફૂડ પ્રોસેસર્સ માટે ઇનપુટ કોસ્ટ વધે છે અને સપ્લાય ચેઈનનું આયોજન કરવું મુશ્કેલ બને છે.