કાશ્મીરના બાગાયતી ક્ષેત્રમાં મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, જ્યાં ફળદ્રુપ સફરજનના બગીચાઓનું રૂપાંતરણ કોમર્શિયલ પ્રોજેક્ટ્સમાં થઈ રહ્યું છે. આ બદલાવ, ક્લાયમેટ ચેન્જ અને ટ્રાન્સપોર્ટની સમસ્યાઓ સાથે મળીને પ્રદેશના કૃષિ આઉટપુટ પર દબાણ વધારી રહ્યા છે.
કાશ્મીરના કૃષિ લેન્ડસ્કેપમાં મોટું માળખાકીય પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. હાઈ-ડેન્સિટી સફરજનના બગીચાઓની જગ્યા હવે કોમર્શિયલ અને શહેરી બાંધકામો લઈ રહ્યા છે. આ ક્ષેત્ર કાશ્મીરના કુલ GSDP માં લગભગ 8% થી 9% જેટલો મહત્વનો ફાળો આપે છે, તેથી જ ખેતીલાયક જમીનનું રિયલ એસ્ટેટમાં રૂપાંતરણ ચિંતાનો વિષય બન્યું છે.
ક્ષેત્રની સામેના પડકારો
વર્ષ 2026 માં સફરજન ઉદ્યોગ લોજિસ્ટિકલ અને પર્યાવરણીય જોખમો સામે ઝઝૂમી રહ્યો છે. શ્રીનગર-જમ્મુ નેશનલ હાઈવે (NH-44) એકમાત્ર મુખ્ય રસ્તો છે, પરંતુ વારંવારના લેન્ડસ્લાઈડ અને ટ્રાફિક જામને કારણે માલ સમયસર પહોંચી શકતો નથી, પરિણામે ખેડૂતોને મોટું નુકસાન થાય છે. આ ઉપરાંત, અકાળે પડેલા વરસાદ અને કરાએ પાકની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદન બંનેને અસર કરી છે, જે સીધી રીતે 3.5 મિલિયન લોકોની આજીવિકા સાથે જોડાયેલ છે.
આધુનિકીકરણ અને સરકારી પહેલ
જોકે, સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે નકારાત્મક નથી. સ્થાનિક પ્રશાસન 'હાઈ-ડેન્સિટી પ્લાન્ટેશન' અને 'હોલિસ્ટિક એગ્રીકલ્ચર ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ' (HADP) જેવી યોજનાઓ દ્વારા ખેડૂતોને જૂની ખેતી પદ્ધતિમાંથી વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ તરફ વાળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જો આ આધુનિકીકરણ દ્વારા ઉત્પાદકતા વધારવામાં સફળતા મળે, તો જમીનના ઘટતા વિસ્તાર સામે તે એક મજબૂત વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે.