કાશ્મીરનું બાગાયતી ક્ષેત્ર નવા જીવાતના ઉપદ્રવથી પીડાઈ રહ્યું છે, જે પોપ્લર વૃક્ષોને અસર કરી રહ્યું છે અને સફરજનના પાંદડા ખાનાર જીવાતનો સતત ઉપદ્રવ યથાવત છે. આ જૈવિક જોખમો, તાજેતરના હવામાનને કારણે થયેલા નુકસાન સાથે મળીને, અંદાજે ₹400 કરોડના નુકસાનનું કારણ બન્યા છે.
કાશ્મીરમાં પાકને મોટો ફટકો
કાશ્મીરનું મહત્વનું કૃષિ ક્ષેત્ર હાલ ખૂબ જ મુશ્કેલ સમયનો સામનો કરી રહ્યું છે. ખેડૂતો આત્યંતિક હવામાન પરિસ્થિતિઓ અને નવા, વિનાશક જીવાતોના ઉદભવ બંને સામે લડી રહ્યા છે. પ્રદેશના ફળ ઉદ્યોગ, જે સ્થાનિક અર્થતંત્રનો મુખ્ય આધાર છે, તાજેતરના ભારે વરસાદ અને કરાને કારણે અંદાજે ₹400 કરોડના પાક નુકસાનની જાણ કરી છે. આ નાણાકીય દબાણ વધારાના જીવાતોના ફેલાવાથી વધી રહ્યું છે જે બાગાયતી વૃક્ષો અને ટિમ્બર ઉત્પન્ન કરતી પ્રજાતિઓને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે.
સફરજન અને પોપ્લર વૃક્ષો પર અસર
ખેડૂતો માટે સૌથી મોટી ચિંતા તેમના વૃક્ષોનું સ્વાસ્થ્ય છે. દક્ષિણ કાશ્મીરમાં તાજેતરમાં એક અજાણ્યો રસ ચૂસતો જીવાત પોપ્લર અને વિલો વૃક્ષો પર હુમલો કરતો જોવા મળ્યો છે. સ્થાનિક સંશોધન કેન્દ્રોના નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ જીવાત વૃક્ષોને નબળા પાડે છે, જેનાથી લાંબા ગાળે નુકસાન થઈ શકે છે. તે જ સમયે, સફરજન ઉદ્યોગ સફરજનના પાંદડા ખાનાર જીવાત (apple leaf miner) સાથે સંઘર્ષ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. આ જીવાત ઘણા વર્ષોથી એક સતત સમસ્યા રહી છે, જેના કારણે ફળનું કદ અને ગુણવત્તા ઘટે છે. પાંદડાઓને નુકસાન થતાં, વૃક્ષો સ્વસ્થ ફળ ઉત્પન્ન કરી શકતા નથી, જે સીધી રીતે ખેડૂતોની આવકને અસર કરે છે.
આયાતી સામગ્રીની સમસ્યા
આ ઉપદ્રવના સ્ત્રોત અંગે કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો અને ખેડૂતોમાં ચિંતા વધી રહી છે. કાશ્મીરમાં નવી, હાઇ-ડેન્સિટી સફરજન પ્લાન્ટેશનના ઘણા કામ ઇટાલી અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવા દેશોમાંથી આયાત કરાયેલી પ્લાન્ટિંગ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરે છે. ઘણા હિતધારકો દલીલ કરે છે કે આયાત પ્રક્રિયા દરમિયાન અપૂરતી ક્વોરેન્ટાઇન અને બાયોસિક્યુરિટી પ્રક્રિયાઓને કારણે આ આક્રમક જીવાતો ખીણમાં પ્રવેશી શક્યા છે. આયાત કરાયેલા છોડના સ્ટોક પર કડક દેખરેખ વિના, નવા રોગો અને જીવાતો દાખલ થવાનું જોખમ ઊંચું રહે છે, જે પ્રદેશના બાગાયતની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું માટે ખતરો છે.
નાણાકીય અને કાર્યકારી પડકારો
સરેરાશ ખેડૂત માટે, આ સમસ્યાઓ ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરે છે. આ જીવાતોને નિયંત્રિત કરવા માટે ઘણીવાર મોંઘા જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ કરવો પડે છે. જોકે, આ રસાયણોની ગુણવત્તા સાથે વારંવાર સમસ્યાઓ આવી છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર કૃષિ વિભાગે અગાઉ ખોટી રીતે લેબલ થયેલા જંતુનાશક દવાઓના સ્ટોક જપ્ત કરવા પડ્યા હતા જે આ ઉપદ્રવો સામે બિનઅસરકારક સાબિત થયા હતા. આનાથી ખેડૂતો એવા ઉત્પાદનો પર વધુ પૈસા ખર્ચવાની ચક્રમાં ફસાઈ જાય છે જે મૂળભૂત સમસ્યાનું સમાધાન કરતા નથી, જે તેમની નાણાકીય તકલીફ અને દેવાનો બોજ વધારે છે.
આગળ જોતાં, પ્રદેશ માટે ધ્યાન સંભવતઃ વધુ જીવાત પ્રવેશને રોકવા માટે બાયોસિક્યુરિટી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સુધારો કરવા અને ખેડૂતોને અસરકારક, પ્રમાણિત કૃષિ ઇનપુટ્સની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા પર રહેશે. કાશ્મીરના સફરજનના બગીચાઓ અને ટિમ્બર પાકના ભવિષ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે તમામ આયાતી પ્લાન્ટિંગ સામગ્રી માટે ક્વોરેન્ટાઇન પ્રોટોકોલને મજબૂત બનાવવો આવશ્યક બનશે.