NAFED દ્વારા માર્કેટ ઇન્ટરવેન્શન સ્કીમ બંધ કરવામાં આવતા હવે કાશ્મીરના સફરજનનું વેચાણ સંપૂર્ણપણે ખાનગી વેપારીઓ પર નિર્ભર બન્યું છે. વાર્ષિક **20 લાખ ટન** ઉત્પાદન ધરાવતા ખેડૂતો હવે ગેરંટીડ પ્રાઈસ ફ્લોર વિના ભાવમાં મોટા ઉતાર-ચઢાવની સ્થિતિમાં મુકાઈ ગયા છે.
કાશ્મીરના સફરજન ઉદ્યોગમાં એક મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NAFED) એ પોતાની 'માર્કેટ ઇન્ટરવેન્શન સ્કીમ' બંધ કરી દીધી છે. વર્ષો સુધી આ સરકારી યોજનાએ સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે એક સુરક્ષા કવચ તરીકે કામ કર્યું હતું, જે ભાવમાં ઘટાડો થતો અટકાવતી હતી. હવે આ વ્યવસ્થાના અભાવે ખેડૂતોએ માત્ર ખાનગી જથ્થાબંધ વેપારીઓ અને એગ્રીગેટર્સને જ માલ વેચવો પડશે.
ખેડૂતો માટે શું છે પડકારો?
કાશ્મીરમાં વાર્ષિક અંદાજે 20 લાખ ટન સફરજનનું ઉત્પાદન થાય છે. જૂની સિસ્ટમમાં NAFED દરેક ગ્રેડના સફરજન માટે ખરીદીની ખાતરી આપતું હતું, જે બજારમાં ભાવને સ્થિર રાખતું હતું. હવે બજાર સંપૂર્ણપણે માગ અને વેપારીઓની સોદાબાજીની શક્તિ પર આધારિત છે. ખાસ કરીને નાના ખેડૂતો માટે, જેઓ દૂરના બજારો સુધી માલ પહોંચાડવાની ક્ષમતા ધરાવતા નથી, તેમના માટે આ સ્થિતિ વધુ જોખમી છે.
ફૂડ એન્ડ બેવરેજ સેક્ટર પર અસર
જે કંપનીઓ સફરજનના કન્સન્ટ્રેટ (Concentrate) કે જામ (Jam) બનાવે છે, તેમના માટે કાચા માલનો ખર્ચ હવે અનિશ્ચિત બની શકે છે. NAFED જેવું સેન્ટ્રલ એજન્સી દ્વારા નક્કી કરાયેલું 'બેઝલાઈન પ્રાઈસ' ન હોવાથી આખી સીઝન દરમિયાન ભાવમાં મોટી વધઘટ જોવા મળી શકે છે.
આગળ શું?
હાલમાં બજારના જાણકારો લણણીની સીઝન પર નજર રાખી રહ્યા છે. જો ભાવમાં સતત ઘટાડો થશે, તો સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ પર કોલ્ડ ચેઈન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડાયરેક્ટ-ટુ-કન્ઝ્યુમર લોજિસ્ટિક્સ જેવી નવી સહાયક વ્યવસ્થાઓ લાવવાનું દબાણ વધશે, જેથી મધ્યસ્થીઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.