જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સ્થાનિક પોલ્ટ્રી પ્રોડક્શન ઘટીને માત્ર **20%** પર આવી ગયું છે. **2019**માં ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી હટાવ્યા બાદ મોટી કોર્પોરેટ કંપનીઓના દબાણને કારણે નાના સ્વતંત્ર ફાર્મર્સ કાં તો બંધ થઈ રહ્યા છે અથવા કોન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગ તરફ વળવા મજબૂર બન્યા છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીરના પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગમાં એક મોટું પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. એક સમયે જે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રની 85% માંગ પૂરી કરતું હતું, તે આજે ઘટીને માત્ર 15% થી 20% સુધી મર્યાદિત થઈ ગયું છે. આ બદલાવ પાછળનું મુખ્ય કારણ મોટા કોર્પોરેટ એકમોનું આક્રમક માર્કેટ પ્રવેશ છે.
2019 નો નિર્ણય અને સંકટની શરૂઆત
આ ઘટાડાની શરૂઆત 2019 માં થઈ, જ્યારે રાજ્યમાં બહારથી આવતા પોલ્ટ્રી પરની ₹9 પ્રતિ કિલો ની લેવી (Levy) હટાવી દેવામાં આવી હતી. આ સુરક્ષા કવચ દૂર થતા, બહારના સસ્તા માલ સામે સ્થાનિક ખેડૂતો ટકી શક્યા નહીં. મોટા કોર્પોરેટ એકમો, જેમની પાસે પોતાની હેચરી અને ફીડ મિલ્સ છે, તેઓ નાના ખેડૂતો કરતા ₹12 થી ₹15 પ્રતિ કિલો નો કોસ્ટ એડવાન્ટેજ ધરાવે છે.
કોન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગ: શું છે સ્થિતિ?
સ્વતંત્રતા ગુમાવીને ઘણા ખેડૂતો હવે કોન્ટ્રાક્ટ ફાર્મિંગ મોડલ અપનાવી રહ્યા છે. આ મોડલમાં કંપનીઓ બચ્ચાં, ખોરાક અને દવાઓ પૂરી પાડે છે, જ્યારે ખેડૂતોએ માત્ર માળખું અને મહેનત આપવાની હોય છે. આના બદલામાં ખેડૂતોને ₹12 થી ₹13 પ્રતિ કિલો લેખે ચાર્જ મળે છે, પરંતુ તેમાં પણ પક્ષીઓના મૃત્યુદર કે વધુ ખોરાક વપરાશ જેવી બાબતો પર પેનલ્ટી લાગતી હોવાથી ખેડૂતોની કમાણી મર્યાદિત થઈ જાય છે.
ભવિષ્યનું જોખમ
Federation of Chambers of Industries Kashmir અને સ્થાનિક ખેડૂત સંગઠનોએ આ બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સ્વતંત્ર સાહસિકોની સંખ્યા ઘટવાથી સ્થાનિક અર્થતંત્ર બહારના સપ્લાય ચેન પર વધુ નિર્ભર બન્યું છે. હવે સૌની નજર સરકારની આગામી નીતિઓ પર છે કે શું તેઓ સ્થાનિક ઉત્પાદકોને બચાવવા માટે કોઈ પ્રોટેક્ટિવ પગલાં લેશે કે કેમ.