ભારતમાં યુરિયાનો આડેધડ ઉપયોગ સરકાર માટે મોટો નાણાકીય બોજ બની રહ્યો છે. FY2026-27 સુધીમાં ફર્ટિલાઇઝર સબસિડીનો આંકડો **₹3.4 લાખ કરોડ** સુધી પહોંચી શકે છે. આ લીકેજ રોકવા માટે સરકારે હવે AgriStack અને લેન્ડ રેકોર્ડ્સ સાથે ખાતરના વેચાણને જોડવાની તૈયારી કરી છે.
ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં યુરિયાનો અતિશય ઉપયોગ એક ગંભીર સંતુલન બગાડી રહ્યો છે. ખેડૂતો સંતુલિત ખાતરને બદલે સસ્તા યુરિયાને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે. હાલમાં 45 કિલો યુરિયાની થેલી માત્ર ₹267 માં ઉપલબ્ધ છે, જેની સરખામણીએ Muriate of Potash (MoP) જેવા જટિલ ખાતરો ઘણા મોંઘા પડે છે. આ ભાવ તફાવતને કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા માટે જરૂરી 4:2:1 ના NPK રેશિયોને બદલે અત્યારે 11:4:1 નો નુકસાનકારક રેશિયો જોવા મળી રહ્યો છે.
સરકારી તિજોરી પર દબાણ
આ આદતને કારણે સરકારનું ફર્ટિલાઇઝર સબસિડી બિલ સતત વધી રહ્યું છે. FY2026-27 માટે અંદાજિત બજેટ ₹1.71 લાખ કરોડ હતું, પરંતુ આ ખર્ચ ₹3.4 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી જવાની આશંકા છે. આટલી મોટી રકમ સરકારી તિજોરી પર મોટું નાણાકીય દબાણ ઉભું કરે છે.
ડિજિટલ મોનિટરિંગ તરફ ડગલાં
ખાતરની ચોરી અને બિનજરૂરી વપરાશ અટકાવવા માટે 'Department of Fertilizers' એ Integrated Fertilizer Management System (iFMS) ને હવે 'AgriStack' સાથે જોડવાની કામગીરી તેજ કરી છે. આ અંતર્ગત ખાતરની ખરીદીને સીધી જમીનના રેકોર્ડ સાથે જોડવામાં આવશે. જોકે, QR કોડ જનરેશનમાં ટેકનિકલ ખામીઓ અને કેટલાક રાજ્યોમાં ખરીદીની મર્યાદા સામે ખેડૂતોના વિરોધ જેવા પડકારો પણ સામે આવી રહ્યા છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
ફર્ટિલાઇઝર સેક્ટરની કંપનીઓ માટે કાચો માલ, ખાસ કરીને નેચરલ ગેસ, એમોનિયા અને સલ્ફરના ભાવમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવ મુખ્ય જોખમ છે. યુરિયા જેવી પ્રોડક્ટ્સમાં માર્જિન ખૂબ જ ઓછું હોય છે, તેથી કંપનીઓ હવે 'સ્પેશિયાલિટી ન્યુટ્રિઅન્ટ્સ' તરફ વળી રહી છે, જે વધુ નફાકારક સાબિત થઈ શકે છે. લાંબા ગાળે, કંપનીઓ કેટલી ઝડપથી પોતાની પ્રોડક્ટ પોર્ટફોલિયોમાં વૈવિધ્ય લાવે છે અને ડિજિટલ મોનિટરિંગથી સબસિડીનો ભાર કેટલો ઘટે છે, તે જોવું ખૂબ મહત્વનું રહેશે.