ભારતની સીડ (બીજ) નિકાસ FY26 માં વધીને **₹3,023 કરોડ** થઈ છે, પરંતુ સરકારી નિયમો અને વહીવટી વિલંબને કારણે આ સેક્ટરની ગતિ ધીમી પડી શકે તેમ છે. આ સમસ્યાને લીધે થાઇલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ જેવા દેશો આગળ નીકળી રહ્યા છે.
નિકાસમાં ૩૦% નો ઉછાળો
ભારતીય સીડ સેક્ટર માટે આ વર્ષ ખૂબ જ તેજસ્વી રહ્યું છે. ગત નાણાકીય વર્ષમાં નિકાસ ₹2,323 કરોડ હતી, જે વધીને આ વર્ષે ₹3,023 કરોડ પર પહોંચી છે. આ 30% નો મોટો ઉછાળો સૂચવે છે કે ભારતીય બીજની માંગ વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહી છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે આપણે આપણા $5 અબજ ડોલરના પોટેન્શિયલના માત્ર નાના હિસ્સાને જ સ્પર્શી શક્યા છીએ.
સમયસર ડિલિવરીનો મોટો પડકાર
બીજ એ એક જીવંત પ્રોડક્ટ છે, જેને ચોક્કસ સિઝનમાં જ વાવવાની હોય છે. જો નિકાસમાં વિલંબ થાય, તો તેની કિંમત શૂન્ય થઈ જાય છે. ઘણીવાર કસ્ટમ્સ અને સરકારી મંજૂરીઓમાં થતા વિલંબને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદારો થાઇલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ તરફ વળે છે, જ્યાં પ્રક્રિયા વધુ સરળ છે.
અનેક વિભાગોની જટિલતા
આ ક્ષેત્રમાં મુખ્ય અવરોધ એ છે કે નિકાસ માટે કૃષિ મંત્રાલય, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ, નેશનલ બાયોડાયવર્સિટી ઓથોરિટી અને નેશનલ બ્યુરો ઓફ પ્લાન્ટ જેનેટિક રિસોર્સિસ જેવી અનેક એજન્સીઓની મંજૂરી લેવી પડે છે. આ તમામ એજન્સીઓ વચ્ચે કોઈ કોમન પોર્ટલ કે સિસ્ટમ ન હોવાથી નિકાસકારો હેરાન થાય છે.
ઉકેલ શું છે?
ઉદ્યોગ જગત લાંબા સમયથી 'સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ સિસ્ટમ' ની માંગ કરી રહ્યું છે. જો સરકાર ડિજિટલ એપ્રોચ અપનાવે અને 'રિસ્ક-બેઝ્ડ કમ્પ્લાયન્સ' લાવે, તો ભારત આ ક્ષેત્રમાં ગ્લોબલ લીડર બની શકે તેમ છે. ખેતી ક્ષેત્રે કુલ નિકાસ $52.55 અબજ સુધી પહોંચી છે ત્યારે સીડ સેક્ટરમાં પણ આવા સુધારાઓ સમયની માંગ છે.