વાતાવરણમાં વધતો કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને જમીનની બગડતી ગુણવત્તાને કારણે ભારતના મુખ્ય પાકોમાં પોષક તત્વોનું પ્રમાણ ઘટી રહ્યું છે. હવે કૃષિ ક્ષેત્ર જથ્થાત્મક ઉત્પાદનથી આગળ વધીને બાયોફોર્ટિફાઈડ બીજ અને જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, જે રોકાણકારો માટે નવી તકો ઉભી કરી શકે છે.
ભારતની ખેતીની જમીનમાં એક શાંત પણ ગંભીર સમસ્યા ઘર કરી રહી છે: ઘઉં, ચોખા અને કઠોળ જેવા મુખ્ય પાકોમાં પોષક તત્વોનું પ્રમાણ સતત ઘટી રહ્યું છે. વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે વાતાવરણમાં વધતા કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને જમીનનું ધોવાણ પાકોમાં આયર્ન અને ઝિંક જેવા અનિવાર્ય મિનરલ્સનું પ્રમાણ ઘટાડી રહ્યા છે. અત્યાર સુધી દેશનું લક્ષ્ય માત્ર ઉત્પાદન વધારવાનું હતું, પરંતુ હવે ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન તરફ વળવું અનિવાર્ય બન્યું છે.
જથ્થાથી ગુણવત્તા તરફનો પ્રવાસ
વર્ષોથી આપણી સફળતાનું માપદંડ પ્રતિ એકર 'ટન' ઉત્પાદન રહ્યું છે. જોકે, આ દોડમાં જમીનની જૈવવિવિધતા પાછળ રહી ગઈ છે. વધુ પડતા નાઈટ્રોજનયુક્ત ખાતરોના ઉપયોગને કારણે પાકનો જથ્થો તો વધે છે, પરંતુ તેમાં મિનરલ ડેન્સિટી ઓછી રહે છે. હવે ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (ICAR) સહિતની સંસ્થાઓ એવી નીતિઓ પર કામ કરી રહી છે, જેથી ખેડૂતોને ઉત્પાદનની સાથે પોષક તત્વોના આધારે પણ યોગ્ય વળતર મળી શકે.
સીડ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં નવી આશા
બાયોફોર્ટિફિકેશન, એટલે કે પાકની પોષક ક્ષમતા વધારવાની પ્રક્રિયા, અત્યારે કૃષિ ક્ષેત્રનું નવું 'હોટ ફેવરિટ' બની રહી છે. જે બીજ ઉત્પાદક કંપનીઓ સંશોધન અને વિકાસ (R&D) પર ધ્યાન આપીને વધુ મિનરલ્સ ધરાવતી જાતો વિકસાવશે, તેમને માર્કેટમાં મોટો હિસ્સો મળી શકે છે. રોકાણકારોએ જોવું જોઈએ કે કઈ કંપનીઓ જેનેટિક્સમાં ઈનોવેશન કરી રહી છે.
ફર્ટિલાઈઝર અને ફર્ટિલિટી સોલ્યુશન્સ
માત્ર બીજ જ નહીં, પણ જમીનને ફરી જીવંત કરવાની જરૂરિયાતને કારણે ફર્ટિલાઈઝર માર્કેટમાં પણ બદલાવ આવશે. હવે પરંપરાગત ખાતરોની જગ્યાએ માઈક્રોન્યુટ્રિએન્ટથી સમૃદ્ધ ખાતરો અને ઓર્ગેનિક સોઈલ કન્ડિશનર્સની માંગ વધી રહી છે. જે કંપનીઓ પોતાના પોર્ટફોલિયોમાં આ ફેરફારો કરશે, તે લાંબા ગાળે વધુ મજબૂત સાબિત થશે.
ઈકોનોમિક ઈમ્પેક્ટ
આ ફેરફાર માત્ર ખેતી સુધી સીમિત નથી, પણ FMCG સેક્ટર પર પણ તેની સીધી અસર પડશે. સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત ગ્રાહકો હવે પોષક તત્વોથી ભરપૂર આહાર શોધી રહ્યા છે, જેના કારણે ફૂડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓને હવે પ્રીમિયમ અને ક્વોલિટી કાચા માલની જરૂર પડશે. રોકાણકારો માટે આ એક લાંબા ગાળાની થીમ બની શકે છે.