ભારતમાં દર વર્ષે ફળ અને શાકભાજીના પાકમાં **15%** જેટલો બગાડ થાય છે, જેનું મુખ્ય કારણ રેફ્રિજરેશનનો અભાવ છે. હવે 'Cooling-as-a-Service' અને 'Phase Change Materials' જેવી મોડ્યુલર ટેકનોલોજી દ્વારા ખેડૂતો સ્થાનિક સ્તરે જ પાક સુરક્ષિત રાખી શકશે.
ખેતીમાં આધુનિક બદલાવની જરૂરિયાત
ભારતીય ખેતીના માળખામાં 86% ખેડૂતો પાસે નાની જમીન છે, જેના કારણે મોટા કોલ્ડ સ્ટોરેજ કે રેફ્રિજરેટેડ ટ્રક્સ તેમને પોસાય તેમ નથી. પરિણામે, ફળોમાં 15% અને શાકભાજીમાં 11% જેટલો પાક લણણી પછી જ બગડી જાય છે. હાલના મોટા કોલ્ડ સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ 'ફર્સ્ટ માઈલ' કનેક્ટિવિટી આપવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પાવર કટની સમસ્યાને કારણે તે મોંઘા સાબિત થાય છે.
Phase Change Materials: એક નવી આશા
National Centre for Cold Chain Development હવે ડિસેન્ટ્રલાઈઝ્ડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. આ માટે Phase Change Materials (PCM) નો ઉપયોગ ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહ્યો છે. તે એક 'થર્મલ બેટરી' તરીકે કામ કરે છે, જે સતત વીજળી કે કોમ્પ્રેસર વગર લાંબા સમય સુધી તાપમાન જાળવી રાખે છે. તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશમાં થયેલા ટ્રાયલ્સમાં આ ટેકનોલોજીથી કોમ્પ્રેસરનો રન-ટાઈમ 45% સુધી ઘટ્યો છે.
'Cooling-as-a-Service' મોડલ
આ ટેકનોલોજી દ્વારા ખેડૂતોએ મોટું રોકાણ કરવાની જરૂર નથી. તેઓ 'પે-પર-યુઝ' (Pay-per-use) મોડલ હેઠળ શેરિંગ હબમાં પાક રાખી શકે છે. આનાથી નાના ખેડૂતો સીધા સપ્લાય ચેઈન સાથે જોડાઈ શકશે, જેથી તેમને પાક વેચવા માટે ઉતાવળ નહીં કરવી પડે અને વધુ સારા ભાવ મળી શકશે.
જો કે, આ સિસ્ટમને મોટા પાયે સ્કેલ કરવા માટે પ્રારંભિક મૂડી રોકાણ અને લોજિસ્ટિક્સનું યોગ્ય આયોજન કરવું એક મોટો પડકાર છે. રોકાણકારો અને સરકાર માટે આ સેક્ટર આવનારા સમયમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસનું નવું કેન્દ્ર બની શકે છે.