ભારતમાં કોર્પોરેટ અને હોસ્પિટાલિટી સેક્ટરમાં કેજ-ફ્રી ઈંડાની માંગ વધી રહી છે, પરંતુ દેશના કુલ ઉત્પાદનમાં તેનો હિસ્સો માત્ર **0.08%** પર અટવાયેલો છે. ખેડૂતો માટે ઉંચો ખર્ચ અને આર્થિક જોખમો આ સેક્ટરના વિકાસમાં સૌથી મોટા અવરોધ સાબિત થઈ રહ્યા છે.
ભારતીય પોલ્ટ્રી સેક્ટર અત્યંત વિશાળ છે, જેમાં FY25 દરમિયાન અંદાજે 149.11 અબજ ઈંડાનું ઉત્પાદન થયું છે. આમ છતાં, કેજ-ફ્રી ઈંડાનું ઉત્પાદન માત્ર 0.08% સુધી સીમિત છે. હોસ્પિટાલિટી અને મોટી કોર્પોરેટ કંપનીઓ કેજ-ફ્રી ઈંડા ખરીદવા માટે તૈયાર છે, છતાં સપ્લાય ચેઈન અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વચ્ચે મોટી ખાઈ જોવા મળી રહી છે.
ટ્રાન્ઝિશનનો મોટો ખર્ચ
પરંપરાગત ખેતીમાંથી કેજ-ફ્રી મોડેલ તરફ વળવા માટે ખેડૂતોને પક્ષી દીઠ $15 થી $20 (અંદાજે ₹1,200 - ₹1,600) સુધીનો જંગી ખર્ચ કરવો પડે છે. તેમાં નેસ્ટિંગ બોક્સ, પરચ (perches) અને ખાસ વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ લગાવવાનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, પક્ષીઓ વધુ સક્રિય હોવાથી તેમનો ખોરાક (feed) પણ વધુ વપરાય છે, જે ખેડૂતોના નફાના માર્જિનને ઘટાડે છે.
બેંકિંગ અને લોજિસ્ટિક્સના અવરોધ
નાના ખેડૂતો માટે કેજ-ફ્રી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ખાસ લોન પ્રોડક્ટ્સનો અભાવ છે. વળી, આ ઉત્પાદન હાલમાં માત્ર તમિલનાડુ, કર્ણાટક, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્ર અને કેરળ જેવા રાજ્યો પૂરતું સીમિત છે. દેશવ્યાપી કોલ્ડ ચેઈન નેટવર્ક ન હોવાને કારણે ઉત્તર અને પૂર્વ ભારતમાં સપ્લાય પહોંચાડવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
શું નવી સિસ્ટમ બદલાવ લાવશે?
હવે ઇન્ડસ્ટ્રી 'ઇમ્પેક્ટ ઇન્સેન્ટિવ' (Impact Incentive) જેવી નવી સિસ્ટમ પર કામ કરી રહી છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ, ખેડૂતોને તેમના ઉત્પાદન માટે વેરિફાઇડ પેમેન્ટ મળે છે, જે તેમને જોખમ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે. જો આ પ્રકારના નાણાકીય પ્રોત્સાહનો લાંબાગાળાના ખરીદ કરારો સાથે જોડાય, તો જ સામાન્ય ખેડૂતો આ ક્ષેત્રમાં આવવા માટે પ્રેરાશે અને આ સેક્ટર સ્કેલ અપ થઈ શકશે.