ભારત હવે કેમિકલયુક્ત ખાતરો છોડીને બાયોલોજિકલ ઈનપુટ્સ તરફ વળી રહ્યું છે. જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડોને પહોંચી વળવા માટે આ ફેરફાર અનિવાર્ય બન્યો છે. PM-PRANAM સ્કીમ અને નિકાસના દબાણ વચ્ચે રોકાણકારો માટે એ જાણવું મહત્વનું છે કે કેવી રીતે એગ્રો-કેમિકલ કંપનીઓ આ નવા બદલાવને પોતાના બિઝનેસ મોડેલમાં સામેલ કરી રહી છે.
ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં અત્યારે એક શાંત પણ ખૂબ મોટી ક્રાંતિ આવી રહી છે. દાયકાઓ સુધી કેમિકલ ખાતરોના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે દેશની અંદાજે 30% જમીન અત્યારે બિનફળદ્રુપ કે રણ જેવી બની ગઈ છે. જમીનની આ ખરાબ હાલતે ખેડૂતો અને કંપનીઓને ઉત્પાદન વધારવા કરતાં લાંબાગાળાની ટકાઉ ખેતી વિશે વિચારવા મજબૂર કરી દીધા છે.
સરકાર અને નિકાસનું દબાણ
બાયો-ફર્ટિલાઇઝર અને બાયોસ્ટીમ્યુલન્ટ્સ તરફનો આ ઝુકાવ માત્ર પર્યાવરણ માટે નથી, પણ હવે આર્થિક જરૂરિયાત બની ગયો છે. સરકારની PM-PRANAM સ્કીમ હેઠળ રાજ્યોને કેમિકલ ખાતરનો વપરાશ ઘટાડવા માટે પ્રોત્સાહન અપાઈ રહ્યું છે. આ સ્કીમમાં ખાતર સબસિડીની બચતમાં 50% હિસ્સો રાજ્યોને આપવાની જોગવાઈ છે, જે તેમને બાયોલોજિકલ વિકલ્પો અપનાવવા માટે પ્રેરે છે.
આ ઉપરાંત, યુરોપિયન યુનિયન અને જાપાન જેવા દેશોમાં ભારતીય ચોખા અને મસાલાની નિકાસમાં કેમિકલના અવશેષોને કારણે રિજેક્શનનો સામનો કરવો પડે છે, જેનાથી મોટું આર્થિક નુકસાન થાય છે. આથી, મોટા ખેડૂતો હવે ગ્લોબલ સ્ટાન્ડર્ડ જાળવવા માટે બાયોલોજિકલ પ્રોડક્ટ્સ તરફ વળી રહ્યા છે.
કોર્પોરેટ વ્યૂહરચના અને રિસ્ક
UPL, E.I.D. Parry, અને Coromandel International જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ હવે તેમના પોર્ટફોલિયોમાં બદલાવ લાવી રહી છે. આ કંપનીઓ હવે માઇક્રોબિયલ સાયન્સ દ્વારા એવી પ્રોડક્ટ્સ બનાવી રહી છે જે જમીનની પોષક તત્વો મેળવવાની ક્ષમતા વધારે. જોકે, પડકાર એ છે કે બાયોલોજિકલ પ્રોડક્ટ્સ કેમિકલ ખાતર કરતા મોંઘા હોય છે, જે નાના ખેડૂતો માટે મુશ્કેલ બની શકે છે. ઉપરાંત, આ પ્રોડક્ટ્સને સાચવવા માટે ખાસ તાપમાન નિયંત્રણની જરૂર પડે છે, જો યોગ્ય રીતે વપરાશ ન થાય તો ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાનું જોખમ પણ રહેલું છે.