ભારત સરકારના નવા 'Bharat-VISTAAR' AI પ્લેટફોર્મ સાથે ખેતીમાં આધુનિકીકરણનો નવો દોર શરૂ થયો છે. વર્ષ 2034 સુધીમાં આ સેક્ટરનું AI માર્કેટ **$415.5 મિલિયન** સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને જમીનના નાના ટુકડાઓ જેવા પડકારો રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભારતીય ખેતી ક્ષેત્રમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) હવે પાઈલટ પ્રોજેક્ટમાંથી મોટા પાયે અમલીકરણ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આ પરિવર્તનમાં સૌથી મોટું નામ 'Bharat-VISTAAR' છે, જે 2026-27 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મલ્ટીલિંગ્યુઅલ AI ટૂલ સરકારના AgriStack પોર્ટલ અને Indian Council of Agricultural Research (ICAR) ના ડેટાને જોડીને ખેડૂતોને સીધી અને સચોટ માહિતી આપશે.
માર્કેટ ગ્રોથ અને આર્થિક સ્કેલ
આ સેક્ટરમાં રોકાણની તકો સતત વધી રહી છે. વર્ષ 2025 માં ભારતનું AI-ઇન-એગ્રીકલ્ચર માર્કેટ $84.8 મિલિયન હતું, જે 18.73% ના વાર્ષિક દરે વધીને 2034 સુધીમાં $415.5 મિલિયન થવાનો અંદાજ છે. ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશન હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 23.5 કરોડ થી વધુ પાકના પ્લોટનું સર્વેક્ષણ અને 7.63 કરોડ થી વધુ ફાર્મર આઈડી (Farmer IDs) નોંધાયા છે, જે ચોકસાઈપૂર્વકની ખેતી (Precision farming) માટે પાયો બની રહ્યા છે.
ટેકનોલોજી દ્વારા ખેતીમાં સ્થિતિસ્થાપકતા
AI ટૂલ્સ હવે હવામાનની આગાહી અને જીવાત વ્યવસ્થાપન (Pest management) જેવા પડકારોને હલ કરી રહ્યા છે. નેશનલ પેસ્ટ સર્વેલન્સ સિસ્ટમ દ્વારા 66 પાકો પર 432 પ્રકારની જીવાતો પર નજર રાખવામાં આવે છે. આ ટેકનોલોજીથી પાકનું નુકસાન ઘટવાની શક્યતા છે, જે ડ્રોન ટેકનોલોજી અને સેન્સર-આધારિત કૃષિ સાધનો બનાવતી કંપનીઓ માટે મોટો અવસર છે.
ઓપરેશનલ રિસ્ક અને વાસ્તવિક સ્થિતિ
જોકે, ગ્રોથના આંકડા પોઝિટિવ છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં ઘણા અવરોધો છે. ભારતમાં 85% થી વધુ ખેડૂતો પાસે નાના જમીન ધારક પ્લોટ્સ છે, જેના કારણે મોંઘી ટેકનોલોજી ખરીદવી તેમના માટે મુશ્કેલ છે. ઉપરાંત, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ અને ડિજિટલ સાક્ષરતાનો અભાવ પણ એક મોટો પડકાર છે. સાયબર સુરક્ષાના વધતા જોખમો વચ્ચે, સોફ્ટવેર સાથે મળીને સરકારી માળખાકીય સપોર્ટ અને સસ્તું ટેક-સોલ્યુશન આ ક્ષેત્રની સફળતા માટે અનિવાર્ય છે.