ભારત હવે હોર્ટિકલ્ચર ક્ષેત્રે માત્ર ઉત્પાદન વધારવાને બદલે પ્રોસેસ્ડ પ્રોડક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. FY26 માં **377.78 મિલિયન ટન** ઉત્પાદન સાથે, સરકાર હવે કોલ્ડ-ચેઈન અને ફૂડ પ્રોસેસિંગમાં પ્રાઈવેટ રોકાણ આકર્ષવા મથી રહી છે.
ભારતનું કૃષિ ક્ષેત્ર એક મોટા બદલાવના આરે છે. અત્યાર સુધી ભારત માત્ર ફળ અને શાકભાજીના ઉત્પાદનના આંકડા વધારવા પર ભાર આપતું હતું, જે 2025-26 માં 377.78 મિલિયન ટન સુધી પહોંચ્યું છે. પરંતુ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અભાવે દર વર્ષે 10% થી 40% પાક બગડી જવાની સમસ્યા સરકાર માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ક્લસ્ટર ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (CDP) નો માસ્ટર પ્લાન
National Horticulture Board હવે એવી વ્યવસ્થા ઊભી કરી રહ્યું છે જ્યાં ખેડૂતો, પ્રોસેસર્સ અને એક્સપોર્ટર્સ એકસાથે મળીને કામ કરશે. ખાસ કરીને કોકો, કાજુ, મસાલા અને ડ્રાય ફ્રૂટ્સ જેવા હાઈ-વેલ્યુ પાકો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે. Union Budget 2026-27 માં પણ આ પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સને પ્રોત્સાહન આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી કાચા માલમાંથી પ્યુરી, પાઉડર કે પેકેજ્ડ નટ્સ જેવી કિંમતી વસ્તુઓ બનાવી શકાય.
રોકાણકારો માટે તક?
ગ્લોબલ હોર્ટિકલ્ચર ટ્રેડમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર 1-2% છે. આ સ્થિતિ બદલવા માટે 2025 માં શરૂ કરાયેલ 'BHARATI' હબ જેવી પહેલ દ્વારા પ્રાઈવેટ પ્લેયર્સને એગ્રીટેક અને લોજિસ્ટિક્સમાં લાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. કોલ્ડ-સ્ટોરેજ અને ડિજિટલ ટ્રેસેબિલિટી વધવાથી ફૂડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ માટે બિઝનેસની નવી તકો ખુલવાની શક્યતા છે.
પડકારો પણ અનેક
જોકે, ક્લાઈમેટ ચેન્જને કારણે બદલાતું વાતાવરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોના કડક ગુણવત્તાના ધોરણો એક મોટો પડકાર છે. રોકાણકારો હવે એ જોશે કે પ્રાઈવેટ સેક્ટર કેટલી ઝડપથી આ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ગેપ પૂરો કરે છે અને શું ખરેખર ખેડૂતોને તેમની ઉપજનો યોગ્ય હિસ્સો મળી રહ્યો છે કે નહીં.