ભારત સરકાર યુરિયાના ઉત્પાદનમાં મોટી છલાંગ લગાવવા જઈ રહી છે. ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧૩.૭ મિલિયન ટન ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં GAIL, Coal India અને Rashtriya Chemicals and Fertilizers જેવી કંપનીઓ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
ભારત સરકાર ફર્ટિલાઇઝર સેક્ટરમાં એક મોટું પરિવર્તન લાવવા જઈ રહી છે. ૨૦૩૦ સુધીમાં યુરિયા ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ૧૩.૭ મિલિયન ટન (mt) નો ઉમેરો કરવાનું લક્ષ્ય છે. આ વિસ્તરણ બાદ ભારતની કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા વધીને ૪૩.૭ mt સુધી પહોંચી જશે, જે દેશની કુલ માંગના ૯૦% જેટલી જરૂરિયાત પૂરી કરી શકશે. આ પગલાથી દર મિલિયન ટન ઉત્પાદન દીઠ આશરે $૫૦૦ મિલિયન જેટલું વિદેશી હૂંડિયામણ બચવાની શક્યતા છે.
મોટા પ્રોજેક્ટ્સ અને PSU ની ભૂમિકા
'National Investment Policy for Urea-2026' હેઠળ આ આખું આયોજન તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ મિશનમાં જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ મોખરે છે. Talcher Fertilizers Ltd, જે GAIL (India) Ltd, Rashtriya Chemicals and Fertilizers Ltd, અને Coal India Ltd ની જોઈન્ટ વેન્ચર છે, તે ઓડિશામાં ₹૧૯,૦૦૦ કરોડ ના ખર્ચે કોલ ગેસિફિકેશન પ્લાન્ટ સ્થાપી રહી છે. આ પ્લાન્ટ ૨૦૨૮ સુધીમાં કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે.
આ ઉપરાંત, Assam Valley Fertilizer and Chemical Company Ltd દ્વારા ₹૧૦,૬૦૦ કરોડ ના રોકાણ સાથે એક અન્ય યુનિટ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેનું લક્ષ્ય ૨૦૩૦ સુધીનું છે. સાથે જ રશિયાની JSC UralChem સાથે પણ ૨ mt વાર્ષિક ક્ષમતાના વેન્ચર માટે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.
આર્થિક પાસું અને પડકારો
ફર્ટિલાઇઝર સબસિડીનું ભારણ સરકાર માટે મોટો પડકાર છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં આ સબસિડીનો આંકડો ₹૨.૧૭ ટ્રિલિયન ને પાર કરી ગયો હતો. સ્થાનિક ઉત્પાદન વધવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મળશે.
જોકે, રોકાણકારોએ પ્રોજેક્ટ્સમાં થતા વિલંબ અને કોસ્ટ ઓવરરન જેવા જોખમો પર નજર રાખવી જરૂરી છે. વધુમાં, કોલ ગેસિફિકેશન પ્લાન્ટ્સની પર્યાવરણીય અસરો પણ એક ચર્ચાનો વિષય છે. હવે બજારની નજર Talcher અને Assam ના પ્રોજેક્ટ્સની સમયમર્યાદા પર રહેશે, જે નક્કી કરશે કે આ કંપનીઓ લાંબા ગાળામાં પ્રોફિટ કમાવવામાં કેટલી સફળ રહે છે.