ભારતની ફૂડ સિક્યુરિટી પોલિસીમાં હવે પશુપાલનને મહત્વ આપવાની માંગ ઉઠી છે. આ સેક્ટર એગ્રીકલ્ચર GVA માં **30%** થી વધુ યોગદાન આપે છે, ત્યારે આ ફેરફારથી કોલ્ડ-ચેઈન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રૂરલ ક્રેડિટમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
પશુપાલન: નવો ગ્રોથ એન્જિન
ભારતની ફૂડ સિક્યુરિટી વ્યૂહરચના અત્યાર સુધી મુખ્યત્વે અનાજ ઉત્પાદન પર કેન્દ્રિત રહી છે, જે ગ્રીન રિવોલ્યુશન (Green Revolution) પછી સફળ રહી છે. પરંતુ હવે એક્સપર્ટ્સ માને છે કે પ્રોટીનની અછત દૂર કરવા માટે ડેરી, પોલ્ટ્રી અને મત્સ્યઉદ્યોગને મુખ્ય ફૂડ સિક્યુરિટી માળખામાં સામેલ કરવા અનિવાર્ય છે.
આર્થિક આંકડાઓ શું કહે છે?
આ સેક્ટરની તાકાતનો અંદાજ તે વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે ૨૦૧૪-૧૫ થી આ ઉદ્યોગ વાર્ષિક 7 થી 7.4% ના દરે વૃદ્ધિ કરી રહ્યો છે. વર્તમાનમાં તે એગ્રીકલ્ચરલ ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) માં 30% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. ઓપરેશન ફ્લડ (Operation Flood) ની સફળતા સાબિત કરે છે કે જો સહકારી મોડેલને યોગ્ય રીતે લાગુ કરવામાં આવે, તો તે લાખો ગ્રામીણ પરિવારો માટે આવકનો મોટો સ્ત્રોત બની શકે છે.
સામે છે મુખ્ય પડકારો
અનાજ ઉત્પાદકોને જે રીતે MSP અને સરકારી ખરીદીનો લાભ મળે છે, તે સુવિધા પશુપાલકો પાસે નથી. બજારમાં ભાવની વધઘટ અને અપૂરતી વીમા સુરક્ષાને કારણે પશુપાલકો હંમેશા આર્થિક જોખમમાં રહે છે. ખાસ કરીને કુદરતી આફતો વખતે પશુધનની સુરક્ષા માટે કોઈ મજબૂત માળખું અત્યારે ઉપલબ્ધ નથી.
આગામી સમયમાં શું અપેક્ષા?
સરકાર હવે વહીવટી અવરોધો દૂર કરીને પશુપાલન, મત્સ્યઉદ્યોગ અને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ વચ્ચે સંકલન સાધે તેવી શક્યતા છે. જો આવનારા સમયમાં બજેટરી ફાળવણી વધે અને કોલ્ડ-ચેઈન લોજિસ્ટિક્સમાં પ્રાઈવેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટને પ્રોત્સાહન મળે, તો તે એગ્રી-બિઝનેસ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.