Directorate General of Foreign Trade (DGFT) એ મધની નિકાસ માટે લઘુત્તમ નિકાસ ભાવ (Minimum Export Price - MEP) ને **$1,400 પ્રતિ ટન** સુધી લંબાવી દીધો છે. આ નિયમ **31 ડિસેમ્બર, 2026** સુધી અમલમાં રહેશે.
નિકાસ નીતિમાં શું છે ફેરફાર?
સરકારના તાજેતરના નોટિફિકેશન નંબર 09/2026-27 મુજબ, ભારતીય નિકાસકારોએ હવે 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી મધની કોઈપણ ખેપ (shipment) પર $1,400 પ્રતિ ટન થી ઓછી કિંમત વસૂલી શકશે નહીં. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય મધની સ્પર્ધાત્મકતા જાળવી રાખવાનો અને સસ્તા ભાવે મધ વેચતા અટકાવવાનો છે.
નિકાસકારો અને ખેડૂતો વચ્ચેની વિરોધાભાસી સ્થિતિ
આ પોલિસી ભલે નિકાસકારો માટે સ્થિરતા લાવતી હોય, પરંતુ તેનાથી પાયાના સ્તરે મધમાખી ઉછેર કરનારા (beekeepers) ખેડૂતોની આવકમાં કોઈ ખાસ વધારો જોવા મળ્યો નથી. MEP નો આ નિયમ મુખ્યત્વે અમેરિકા જેવા મોટા બજારોમાં જતી નિકાસના મૂલ્યનું રક્ષણ કરે છે, પરંતુ આ નફો ખેડૂતો સુધી પહોંચાડવાની કોઈ કાયદાકીય જોગવાઈ નથી.
પરિણામે, પંજાબ જેવા મુખ્ય ઉત્પાદક રાજ્યોમાં છેલ્લા બે વર્ષમાં ખેડૂતોને મળતા ભાવમાં મોટો ઘટાડો થયો છે. એક તરફ એક્સપોર્ટ વોલ્યુમ જળવાઈ રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ખેડૂતોને મળતા ભાવ સતત દબાણમાં છે.
માર્કેટિંગ જોખમો અને ભવિષ્યની સ્થિતિ
ભારતની મધની નિકાસનો મોટો હિસ્સો એટલે કે અંદાજે 76% હિસ્સો માત્ર અમેરિકાના બજાર પર નિર્ભર છે. આ એક તરફી નિર્ભરતા ઉદ્યોગ માટે મોટું જોખમ છે. જો અમેરિકાની વેપાર નીતિમાં કોઈ ફેરફાર થાય, તો તેની સીધી અસર નિકાસ પર પડી શકે છે.
હરિયાણાની 'ભાવંતર ભરપાઈ' જેવી યોજનાઓ જેવી જ મિકેનિઝમની જરૂરિયાત છે, જેથી એક્સપોર્ટ વેલ્યુ અને ફાર્મ-ગેટ પ્રાઈસ વચ્ચેનું અંતર ઘટાડી શકાય. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું સરકાર ખેડૂતોને રાહત આપવા માટે કોઈ નવી પ્રોક્યોરમેન્ટ સપોર્ટ સ્કીમ લાવે છે કે કેમ.