Whalesbook
કેન્દ્રિય પરિબળ: ટેરિફમાં ઘટાડાથી નિકાસમાં ઉછાળો
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના નવા ટ્રેડ ફ્રેમવર્ક (Trade Framework) હેઠળ, ભારતીય કૃષિ ઉત્પાદનો માટે અમેરિકન માર્કેટમાં અભૂતપૂર્વ પ્રવેશ મળ્યો છે. હવે 75% જેટલી નિકાસ શૂન્ય ટેરિફ (Zero Tariff) પર યુ.એસ.માં જશે. 12 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ SBI ના રિપોર્ટમાં આ વાતની પુષ્ટિ થઈ છે. આ મોટી ડ્યુટી રિડક્શન (Duty Reduction) ને કારણે $1.36 બિલિયન ની ભારતીય કૃષિ નિકાસ નવી ઊંચાઈઓ સર કરશે. આ કરાર હેઠળ $1.035 બિલિયન મૂલ્યના કૃષિ ઉત્પાદનો પર શૂન્ય ટેરિફની ખાતરી આપવામાં આવી છે, જે ભારતીય ખેડૂતો અને નિકાસકારો માટે સ્થિરતા લાવશે. આ નીતિગત ફેરફારનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય માલસામાનની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાનો, બજાર પહોંચ વિસ્તારવાનો અને નિકાસ વોલ્યુમ વધારવાનો છે, જેનાથી અમેરિકા સાથેના ભારતના હાલના $1.3 બિલિયન ના કૃષિ વેપાર સરપ્લસ (Trade Surplus) માં વધુ મજબૂતી આવશે.
ક્ષેત્રીય ફેરફારો અને વૈશ્વિક સંદર્ભ
જોકે, આ ટેરિફ ઘટાડાની અસર ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં જુદા જુદા ઉત્પાદનો પર અલગ અલગ રહેશે. ચોખા જેવા કોમોડિટીઝ, જેમાં ભારતનો યુ.એસ. આયાતમાં પહેલેથી જ 24.7% હિસ્સો છે, તેમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળશે. તેવી જ રીતે, ચા, કોફી અને મસાલા ક્ષેત્રો, જે હાલમાં યુ.એસ.માં ભારતની આયાતના લગભગ 3% હિસ્સો ધરાવે છે, તેઓ યુ.એસ. માર્કેટમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરશે. ફિશરીઝ (Fisheries) ક્ષેત્ર, જે અગાઉ યુ.એસ. ટેરિફથી પીડાતું હતું, તે પણ નિકાસની સારી સંભાવનાઓને કારણે પુનર્જીવિત થવાની અપેક્ષા છે.
વૈશ્વિક સ્તરે, યુ.એસ.નું કૃષિ આયાત બજાર ખૂબ મોટું છે, જે ભારતના નિકાસ ભાગીદારો પાસેથી પસંદગીની કેટેગરીમાં $81 બિલિયન થી વધુનું છે. જોકે, આ પસંદગીની કેટેગરીમાં ભારતનો હાલનો લગભગ 3.5% હિસ્સો દર્શાવે છે કે વિકાસ માટે ઘણી જગ્યા છે. યુ.એસ.માં કૃષિ આયાતના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાં મેક્સિકો, કેનેડા અને યુરોપિયન યુનિયન જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. બ્રાઝિલ એક મજબૂત સ્પર્ધક છે, ખાસ કરીને સોયાબીન માર્કેટમાં. યુ.એસ. પોતે પણ વિસ્તરતી કૃષિ વેપાર ખાધ (Trade Deficit) નો સામનો કરી રહ્યું છે, જે FY25 માં લગભગ $49.5 બિલિયન હતી, જે આયાતી ઉત્પાદનો માટે મજબૂત ગ્રાહક માંગ દર્શાવે છે.
ઐતિહાસિક રીતે, યુ.એસ. સાથે ભારતના કૃષિ વેપારમાં સરપ્લસ એક સતત વિશેષતા રહી છે, પરંતુ ટેરિફ વિવાદોએ દ્વિપક્ષીય વેપાર સંબંધોમાં તણાવ ઊભો કર્યો છે. નવા કરારમાં, યુ.એસ.ના ભારતીય માલ પરના ટેરિફને જે પહેલા 50% થી વધુ હતા, તેને ઘટાડીને 18% કરવામાં આવ્યા છે. આ વેપાર ઘર્ષણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો સૂચવે છે.
પડકારો અને સંભવિત જોખમો
ટેરિફ ઘટાડાને લઈને ઉત્સાહ હોવા છતાં, પડકારો યથાવત છે. જ્યારે યુ.એસ.એ $1.36 બિલિયન ના ભારતીય કૃષિ નિકાસ પર શૂન્ય વધારાના ડ્યુટી પર સહમતિ દર્શાવી છે, ત્યારે યુ.એસ.ની કૃષિ આયાતનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ સ્થાપિત ગ્લોબલ સપ્લાયર્સ (Global Suppliers) તરફથી સ્પર્ધાત્મક દબાણનો સામનો કરે છે. આ ઉપરાંત, યુ.એસ.ની કૃષિ વેપાર ખાધ વધવાની ધારણા છે, જે સૂચવે છે કે આયાત વધી શકે છે, પરંતુ સમગ્ર બજાર ગતિશીલતા તમામ સપ્લાયર્સ માટે અત્યંત સ્પર્ધાત્મક રહેશે. ટેરિફ ઉપરાંત, નોન-ટેરિફ બેરિયર્સ (Non-Tariff Barriers - NTBs) એક મહત્વપૂર્ણ અવરોધ બની રહેશે. ભારતે યુ.એસ.ના ખાદ્ય અને કૃષિ ઉત્પાદનોને અસર કરતા લાંબા સમયથી ચાલતા NTBs ને સંબોધવા પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે, પરંતુ તેના વ્યવહારિક અમલીકરણ અને અસરકારકતા જોવાની બાકી છે. બીજી તરફ, ભારતે અનાજ, કઠોળ, મરઘાં અને ડેરી જેવા સંવેદનશીલ સ્થાનિક ક્ષેત્રોને યુ.એસ. આયાત પર નોંધપાત્ર ટેરિફ છૂટછાટથી સુરક્ષિત રાખ્યા છે. ભારતીય ખેડૂતોના જૂથોએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, જે કરાર સામે સંભવિત ઘરેલું વિરોધનો ઇશારો કરે છે.
ભવિષ્યનું આઉટલુક: સ્પર્ધા વચ્ચે સતત વૃદ્ધિની સંભાવના
આ કરારથી માત્ર ભારતનો હાલનો કૃષિ વેપાર સરપ્લસ જાળવાશે નહીં, પરંતુ તે નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે. કેટલાક અંદાજો અનુસાર, કરાર પછી વાર્ષિક સરપ્લસ $90 બિલિયન થી વધુ થઈ શકે છે. ટેરિફ ઘટાડાને ભારતીય નિકાસકારો માટે યુ.એસ.માં મોટો બજાર હિસ્સો મેળવવાની સુવર્ણ તક તરીકે જોવામાં આવે છે. SBI રિપોર્ટના અંદાજ મુજબ, ભારતીય નિકાસકારો યુ.એસ.માં ટોચની કોમોડિટીઝની નિકાસમાં વાર્ષિક લગભગ $97 બિલિયન નો વધારો કરી શકે છે. આ વિસ્તરણથી ભારતની GDP માં સકારાત્મક યોગદાન મળવાની ધારણા છે, જેનો અંદાજિત પ્રભાવ 1.1% છે. વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારનો ઉદ્દેશ્ય 2030 સુધીમાં કુલ દ્વિપક્ષીય વેપારને $500 બિલિયન સુધી વિસ્તારવાનો છે, જેમાં કૃષિ આ મહત્વાકાંક્ષામાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવશે.