ભારતમાં ગેરકાયદેસર HTBt કોટનનું પ્રમાણ વધીને **30%** સુધી પહોંચ્યું છે. આ ગેરકાયદેસર બજારનું મૂલ્ય **₹880 કરોડ** જેટલું આંકવામાં આવ્યું છે, જે અધિકૃત સીડ કંપનીઓના વેચાણ પર સીધી અસર કરી રહ્યું છે.
ગેરકાયદેસર હર્બિસાઇડ-ટોલરન્ટ Bt (HTBt) કોટનનું વાવેતર ભારતમાં કપાસના કુલ વિસ્તારના લગભગ 30% સુધી પહોંચી ગયું છે, જે નિયંત્રિત સીડ ઇન્ડસ્ટ્રી માટે મોટો પડકાર છે. સાઉથ એશિયા બાયોટેકનોલોજી સેન્ટરના મતે, આ અનધિકૃત બજારનું મૂલ્ય ₹820 કરોડ થી ₹880 કરોડ વચ્ચે છે. ખેડૂતો ખેતીના વધતા ખર્ચને ઘટાડવા માટે સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સપ્લાય ચેઈનને બાયપાસ કરી રહ્યા છે.
ખેડૂતો શા માટે આ તરફ વળ્યા?
આ સ્થળાંતર પાછળનું મુખ્ય કારણ આર્થિક છે. ખેડૂતો નીંદણ દૂર કરવા માટેની મજૂરી ખર્ચ બચાવવા આ અનધિકૃત બીજ પસંદ કરી રહ્યા છે. ગ્લાયફોસેટ (Glyphosate) હર્બિસાઇડનો ઉપયોગ કરીને નીંદણ દૂર કરવાનો ખર્ચ પ્રતિ એકર માત્ર ₹750 થી ₹850 આવે છે, જ્યારે મજૂરી દ્વારા કરવામાં આવતું નીંદણ ₹12,000 થી વધુ મોંઘું પડે છે. મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશના કેટલાક જિલ્લાઓમાં તો આ બીજનું પ્રમાણ 70% થી પણ વધી ગયું છે.
કંપનીઓ માટે કેવી છે અસર?
અધિકૃત Bollgard-II સીડ્સના વેચાણમાં 2022 પછી 22% થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ અનધિકૃત બીજમાં CP4EPSPS અને Vip3A જેવા બિન-મંજૂર જીન્સ હોવાથી તે બાયોસેફ્ટી ફ્રેમવર્કની બહાર છે. આ બાબત સીડ કંપનીઓ માટે બે મોટા જોખમો ઉભા કરે છે:
- માર્કેટ શેરનું સીધું નુકસાન.
- સરકાર દ્વારા સંભવિત કડક નિયમનકારી પગલાં કે પોલિસીમાં ફેરફાર, જે સમગ્ર કાયદેસરના બજારને અસર કરી શકે છે.
કપાસની ખેતીમાં ગ્લાયફોસેટનો વપરાશ 26% વધીને 35,000 KL થી વધુ થયો છે. આગામી સમયમાં સરકાર કાળાબજારને ડામવા માટે શું પગલાં લે છે અને સીડ કંપનીઓ પોતાનો હિસ્સો પાછો મેળવવા માટે શું રણનીતિ અપનાવે છે, તેના પર રોકાણકારોની નજર રહેવી અત્યંત જરૂરી છે.