ગુજરાત અને રાજસ્થાનના કુલ **18** જિલ્લાઓમાં ચોમાસાની ઘટને કારણે દુષ્કાળ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. સરકારી રાહત કાર્યક્રમો શરૂ થયા છે, પરંતુ આ સ્થિતિ ગ્રામીણ અર્થતંત્ર માટે પડકારરૂપ બની શકે છે, જેની સીધી અસર રૂરલ કન્ઝમ્પશન અને એગ્રી-ઇનપુટ કંપનીઓ પર પડી શકે છે.
ગુજરાત અને રાજસ્થાનની રાજ્ય સરકારોએ જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન થયેલા ઓછા વરસાદને પગલે સત્તાવાર રીતે 18 જિલ્લાઓમાં દુષ્કાળની જાહેરાત કરી છે. રાજસ્થાનમાં વરસાદની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે, જ્યાં સરેરાશ કરતા 22% ઓછો વરસાદ એટલે કે સામાન્ય 435.6 mm ની સામે માત્ર 340.2 mm વરસાદ નોંધાયો છે. પાક નિષ્ફળતાને પહોંચી વળવા ગુજરાત સરકારે પાત્ર ખેડૂતોને હેક્ટર દીઠ ₹8,500 ની આર્થિક સહાય, પશુઓ માટે ઘાસચારાની સબસિડી અને રોજગાર યોજનાઓનું વિસ્તરણ કર્યું છે.
રૂરલ કન્ઝમ્પશન અને એગ્રી-ઇનપુટ પર અસર
રોકાણકારો માટે આ સ્થિતિ ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે FMCG, ટુ-વ્હીલર ઉત્પાદકો અને કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ કંપનીઓનો મોટો આધાર ગ્રામીણ બજાર પર છે. પાક નિષ્ફળ જવાથી ગ્રામીણ આવક ઘટતા વૈભવી ખર્ચમાં કાપ આવી શકે છે, જે આ કંપનીઓના વોલ્યુમ ગ્રોથને અસર કરી શકે છે. તેવી જ રીતે, ખાતર, બિયારણ અને જંતુનાશક દવા બનાવતી કંપનીઓ માટે પણ મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે, કારણ કે ખેડૂતો હવે આગામી સિઝન માટે ખર્ચ ઘટાડવા મજબૂર બનશે.
લોન આપતી સંસ્થાઓ માટે ચેતવણી
ગ્રામીણ ધિરાણ આપતી માઇક્રોફાઇનાન્સ સંસ્થાઓ અને રિજનલ રૂરલ બેંકો પર પણ જોખમ વધ્યું છે. ખેતીની ઉત્પાદકતા ઘટતા લોન ભરપાઈમાં સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. સરકારની રાહત પેકેજો નુકસાનના નાના હિસ્સાને જ આવરી લે છે, તેથી આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં બેંકોની એસેટ ક્વોલિટી પર સતત નજર રાખવી જરૂરી છે.
રાષ્ટ્રીય સ્તરે પડકાર
IIT ગાંધીનગરના ઇન્ડિયા ડ્રોટ મોનિટરના ડેટા મુજબ, 21 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં ભારતનો આશરે 46.7% વિસ્તાર દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિમાં હતો. કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર અને આંધ્રપ્રદેશ બાદ હવે ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં થયેલી આ જાહેરાત કૃષિ ઉત્પાદન અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ પર લાંબા ગાળાનું દબાણ સૂચવે છે.