હળદરના ભાવ તૂટ્યા: ભૂ-રાજકીય સંકટને કારણે ભારતીય નિકાસ અટકી, ખેડૂતોની ચિંતા વધી!

નિકાસ બંધ થતાં સપ્લાય ચેઇનને ફટકો

તાજેતરના ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષોને કારણે વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટ્સ (Shipping Routes) અને વીમા ખર્ચમાં (Insurance Costs) થયેલા વધારાને કારણે મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા ક્ષેત્રમાંથી થતી હળદરની નિકાસ લગભગ સ્થગિત થઈ ગઈ છે. હિંગોલી જેવા વિસ્તારોમાં, જ્યાં લગભગ 2 લાખ હેક્ટરમાં હળદરનું વાવેતર થાય છે, ત્યાંથી કંટેનર્સ (Containers) જે સામાન્ય રીતે તમિલનાડુ અને કેરળ થઈને ગલ્ફ (Gulf) અને આફ્રિકન દેશોમાં મોકલવામાં આવતા હતા, તે હવે તેમના ગંતવ્ય સ્થાને પહોંચી શકતા નથી. આ સ્થિતિ સ્થાનિક ખેડૂતોની આવકને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે અને વૈશ્વિક હળદર વેપારમાં ભારતના નોંધપાત્ર યોગદાનને પણ અસર કરી રહી છે. તમને જણાવી દઈએ કે 2024-25 માં ભારતનો હળદર વેપાર 341.54 મિલિયન USD નો હતો, જેમાં મહારાષ્ટ્રનો ફાળો 155.35 મિલિયન USD જેટલો હતો.

ભાવમાં અચાનક ઉતાર-ચઢાવ અને ભવિષ્યના જોખમો

ભારત, વિશ્વનો સૌથી મોટો હળદર ઉત્પાદક અને નિકાસકાર છે, જે વૈશ્વિક ઉત્પાદનનો લગભગ 80% હિસ્સો ધરાવે છે. ભૂતકાળમાં પણ હળદરના ભાવમાં મોટા ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2014 માં ભાવ ₹10,700 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતા, જે 2018 સુધીમાં ઘટીને ₹6,700 થયા હતા. ફેબ્રુઆરી 2025 માટે ₹11,600-₹11,900 ની રેન્જમાં ભાવની આગાહી કરવામાં આવી હતી, જે હવે વર્તમાન ઘટાડાને કારણે અપ્રસ્તુત બની ગઈ છે. આ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ ભાવમાં અસ્થિરતાનો નવો અધ્યાય ઉમેરી રહ્યો છે. વેપારીઓના મતે, જો સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે તો ભાવમાં વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે. આશરે 4.72 બિલિયન USD ના વિશાળ મસાલા બજાર (Spice Market) પર પણ તેની અસર જોવા મળી રહી છે, ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વના તણાવને કારણે શિપિંગ રૂટ્સ અને વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો થયો છે, જે પશ્ચિમ એશિયા જેવા બજારોને અસર કરી રહ્યો છે.

આ સંકટ માત્ર નિકાસ પર જ અસર નથી કરી રહ્યું, પરંતુ જો સંઘર્ષ લાંબો ચાલશે તો ખાતર (Fertilizer) અને ઉર્જા (Energy) ના ખર્ચમાં પણ વધારો થઈ શકે છે, જે ભવિષ્યમાં પાકના ઉત્પાદન પર અસર કરશે. ચીન (China) અને વિયેતનામ (Vietnam) જેવા દેશો એડવાન્સ્ડ પ્રોસેસિંગ (Advanced Processing) દ્વારા બજાર હિસ્સો વધારી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત માટે સ્થિર સપ્લાય ચેઇન સુનિશ્ચિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. વાસમત (Vasmat) જેવી જાતોને GI ટેગ મળ્યો હોવા છતાં, આ ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો હળદર ઉત્પાદકો અને નિકાસકારો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતાં, મરાઠવાડાના હળદર પાકનું ભવિષ્ય અનિશ્ચિત છે અને સંઘર્ષના નિરાકરણ પર નિર્ભર રહેશે.