બિહાર રાજ્ય માટે એક ગૌરવપૂર્ણ ક્ષણ આવી છે. રાજ્યમાંથી સૌપ્રથમવાર **18 મેટ્રિક ટન** GI-ટેગવાળા મિથિલા મખાના (GI-tagged Mithila Makhana) ની સી-શિપમેન્ટ (sea shipment) ઓસ્ટ્રેલિયા મોકલવામાં આવી છે. APEDA ની મદદથી થયેલા આ પ્રયાસોથી દરભંગાના ખેડૂતોને **18%** વધુ વળતર મળ્યું છે.
સીધું વેચાણ અને ખેડૂતોની કમાણી
APEDA (Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority) ના સહયોગથી આ નિકાસ શક્ય બની છે. ખાસ કરીને દરભંગામાં અપનાવાયેલી સીધી ખરીદીની પદ્ધતિ એક મોટી સફળતા રહી છે. આ પ્રક્રિયામાં વચેટિયાઓને દૂર કરીને, ખેડૂતોને સ્થાનિક બજાર કરતાં લગભગ 18% વધુ વળતર મળ્યું છે. આ પગલું રાજ્યમાં કૃષિ નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અને મજબૂત સપ્લાય ચેઇન (supply chain) બનાવવાના સરકારના વ્યાપક પ્રયાસોનો એક ભાગ છે. હાલમાં, બિહાર ભારતના કુલ મખાના ઉત્પાદનના લગભગ 85-90% હિસ્સો ધરાવે છે.
GI ટેગનું મહત્વ
વર્ષ 2022 માં GI (Geographical Indication) ટેગ મેળવેલ મિથિલા મખાના વૈશ્વિક બજારમાં એક પ્રીમિયમ પ્રોડક્ટ તરીકે સ્થાન ધરાવે છે. GI ટેગ ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને મૂળને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેનું માર્કેટિંગ સરળ બને છે. સરકાર આયાત માટે જરૂરી આધુનિક ઇરેડિયેશન (irradiation), ગુણવત્તા પરીક્ષણ, પેકેજિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ (logistics) જેવી સુવિધાઓમાં રોકાણ કરી રહી છે, જેથી ઉત્પાદનો આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ગુણવત્તાના કડક ધોરણોને પહોંચી વળે.
પડકારો અને આગળનો માર્ગ
આ નિકાસ ખેડૂતો અને પ્રાદેશિક અર્થતંત્ર માટે એક સકારાત્મક પગલું છે, પરંતુ બિહારના કૃષિ ક્ષેત્રને લાંબા ગાળાના પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. મખાનાની ખેતીમાં પાણીનો વધુ ઉપયોગ થાય છે, અને ક્લાયમેટ ચેન્જ (climate change) ઉત્પાદનમાં અનિયમિતતા લાવી શકે છે. આ ઉપરાંત, નિકાસકારોએ જટિલ આંતરરાષ્ટ્રીય ફૂડ સેફ્ટી (food safety) નિયમો અને વધતા લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચનો સામનો કરવો પડશે. વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ અને ગુણવત્તા પ્રત્યે સંવેદનશીલતાને કારણે, ઉત્પાદનની ગુણવત્તા જાળવી રાખવી અત્યંત જરૂરી છે. ભવિષ્યમાં, આ મોડેલની સફળતા ગુણવત્તાના ધોરણો જાળવી રાખવા અને અન્ય GI-ટેગવાળા ઉત્પાદનો માટે નિકાસ માળખાકીય સુવિધાઓના વિસ્તરણ પર નિર્ભર રહેશે.