ગ્લોબલ સ્તરે સ્પેસ-આધારિત શસ્ત્રોની રેસ તેજ બની છે, ત્યારે ભારત પણ પોતાની ઓર્બિટલ સર્વેલન્સ અને સુરક્ષા ટેકનોલોજી પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. આ બદલાવથી ભારતનું ડિફેન્સ સેક્ટર, ખાસ કરીને રડાર, સેટેલાઈટ અને એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે લાંબા ગાળાના પોઝિટિવ સંકેતો મળી રહ્યા છે.
વૈશ્વિક સુરક્ષાનું વાતાવરણ હવે ધરતીથી ઉપર અવકાશ તરફ વળી રહ્યું છે. વિશ્વની મોટી સત્તાઓ અત્યારે ઓર્બિટલ ક્ષમતાઓ વિકસાવવામાં વ્યસ્ત છે. ભારત માટે પણ આ સ્થિતિ સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વની છે. 2019 માં 'મિશન શક્તિ' દ્વારા ભારતે પોતાની એન્ટી-સેટેલાઈટ (ASAT) ક્ષમતા સાબિત કરી દીધી હતી, પરંતુ હવે ફોકસ માત્ર ઈન્ટરસેપ્શન પર નહીં, પણ સ્પેસ રિઝિલિયન્સ અને અસ્કયામતોના રક્ષણ પર છે.
સ્પેસ-આધારિત સુરક્ષા તરફ મોટો વળાંક
નેવિગેશન, કોમ્યુનિકેશન અને ઈન્ટેલિજન્સ માટે વપરાતી સ્પેસ એસેટ્સ હવે સંઘર્ષનું મેદાન બની શકે છે. અમેરિકા અને અન્ય દેશો દ્વારા એડવાન્સ્ડ સ્પેસ કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ ગોઠવવામાં આવતા, ભારત પણ પોતાની NavIC જેવી સેટેલાઈટ સિસ્ટમ સુરક્ષિત કરવા માટે દબાણ અનુભવી રહ્યું છે. આ ભૂ-રાજકીય ફેરફાર 'આત્મનિર્ભર ભારત' હેઠળ ડિફેન્સ સેક્ટર માટે એક મોટું કેટેલિસ્ટ સાબિત થઈ રહ્યું છે.
ભારતીય કંપનીઓ પર શું અસર પડશે?
ડિફેન્સ સેક્ટરમાં રોકાણકારો માટે આ એક નવી તક છે. સ્પેસ સુરક્ષા માટે હાઈ-પ્રિસિઝન રડાર સિસ્ટમ્સ, ઓપ્ટિકલ સેન્સર્સ અને ક્રિપ્ટોગ્રાફિક કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજીની માંગ વધી રહી છે. આ ક્ષેત્રે ભારતની ઘણી લિસ્ટેડ કંપનીઓ સક્રિય છે. 2033 સુધીમાં ભારતીય સ્પેસ ઈકોનોમીમાં મોટો ઉછાળો આવવાની ધારણા છે, જેમાં Bharat Electronics Ltd (BEL), Hindustan Aeronautics Ltd (HAL), Data Patterns અને Zen Technologies જેવી કંપનીઓનું યોગદાન મહત્વનું રહેશે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
આ ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરતા પહેલા કેટલાક જોખમો સમજવા જરૂરી છે. અવકાશમાં મિલિટરી એક્ટિવિટી વધવાથી ઓર્બિટલ ડેબ્રિસ (કાટમાળ) નું જોખમ વધે છે, જે સેટેલાઈટની જાળવણીનો ખર્ચ વધારી શકે છે. ઉપરાંત, ડિફેન્સ પ્રોજેક્ટ્સનો અમલીકરણ સમય લાંબો હોય છે, તેથી નફો કંપનીના ઓર્ડર બુક અને સરકારની નીતિઓ પર નિર્ભર કરે છે, જે ટૂંકા ગાળામાં વધઘટ થઈ શકે છે.