રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહે 'Aatmanirbharta 2.0' નો પ્રારંભ કર્યો છે, જે ભારતીય ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગને હાઇ-ટેક તરફ લઈ જશે. સરકારે અત્યાર સુધીમાં **₹1,900 કરોડ**ના નૌકાદળના કોન્ટ્રાક્ટ ફાઈનલ કર્યા છે, જ્યારે **₹3,500 કરોડ**ના પ્રોજેક્ટ્સ પાઇપલાઇનમાં છે.
રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહે ભારતના આત્મનિર્ભરતા અભિયાનના બીજા તબક્કા એટલે કે 'Aatmanirbharta 2.0' ની જાહેરાત કરી છે. આ નવી રણનીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર આયાત ઘટાડવાનો જ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરની ટેકનોલોજીકલ શ્રેષ્ઠતા હાંસલ કરવાનો છે. સરકાર હવે 'Dual Technology Roadmap' પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, જેમાં સિવિલ અને મિલિટરી બંને જરૂરિયાતોને એકસાથે સાંકળવામાં આવશે. ક્વોન્ટમ સેન્સિંગ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જેવી અદ્યતન ટેકનોલોજીને ડિફેન્સમાં સામેલ કરીને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
નૌકાદળનું આધુનિકીકરણ અને ઓર્ડર પાઇપલાઇન
આ અભિયાનમાં ભારતીય નૌકાદળ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. પાંચમા સ્વાવલંબન સેમિનારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, iDEX પ્રોગ્રામ હેઠળ નૌકાદળના પડકારોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે, જે ૨૦૨૨ના ૨૦ થી વધીને આજે ૨૨૯ થઈ ગયા છે. આ વધારાનો હેતુ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને નાની કંપનીઓને સપ્લાય ચેઈનમાં જોડવાનો છે. અત્યાર સુધીમાં ₹1,900 કરોડના કરારો પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે, જ્યારે ₹3,500 કરોડના પ્રોજેક્ટ્સ પાઇપલાઇનમાં છે જે સ્થાનિક કોન્ટ્રાક્ટરો માટે મોટા ઓર્ડર્સ લાવી શકે છે.
ડિફેન્સ ઇકોસિસ્ટમ પર અસર
રોકાણકારો માટે આ એક મોટા ફેરફાર જેવું છે. અગાઉ, ડિફેન્સમાં જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (DPSUs) ને વધુ લાભ મળતો હતો, પરંતુ હવે ધ્યાન ટેકનોલોજીકલ ક્ષમતા પર છે. આ ફેરફારથી પ્રાઈવેટ સેક્ટરની એવી કંપનીઓને ફાયદો થશે જે સ્પેશિયલાઇઝ્ડ કમ્પોનન્ટ્સ, સેન્સર્સ અને સોફ્ટવેરમાં નિષ્ણાત છે.
અમલીકરણ અને ટેકનોલોજીકલ જોખમો
જોકે, અદ્યતન ડિફેન્સ ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં R&Dનો ખર્ચ ઘણો વધારે હોય છે. સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEs માટે પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ, કોસ્ટ ઓવરરન અને સશસ્ત્ર દળોના કડક માપદંડોને પૂરા કરવા એ એક પડકાર છે. રોકાણકારોએ ખાસ કરીને ₹3,500 કરોડના પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ્સ ક્યારે ઓર્ડરમાં કન્વર્ટ થાય છે તેના પર નજર રાખવી જોઈએ.