ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે સ્પેસ પાર્ટનરશિપ હવે કોમર્શિયલ મોડલ પર શિફ્ટ થઈ રહી છે. બેંગલુરુ સ્પેસ એક્સપો 2026 માં Tata Advanced Systems (TASL) એ Javelin મિસાઇલના પ્રોડક્શન માટે મોટા કરારની જાહેરાત કરી છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની સ્પેસ પાર્ટનરશિપ હવે સરકારી સંશોધનથી આગળ વધીને 'કો-ક્રિએશન' (Co-creation) મોડલ તરફ વળી છે. બેંગલુરુ સ્પેસ એક્સપો 2026 માં અમેરિકી રાજદૂત Sergio Gor દ્વારા આ નીતિગત ફેરફારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ નવી 'TRUST' પહેલનો મુખ્ય હેતુ નેવિગેશન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં સંયુક્ત વિકાસને વેગ આપવાનો છે.
ડિફેન્સ અને સ્પેસ પ્રોડક્શનમાં મોટી છલાંગ
આ સહયોગનું સૌથી મોટું પરિણામ Tata Advanced Systems Limited (TASL) અને Javelin Joint Venture વચ્ચે થયેલો કરાર છે. આમાં Lockheed Martin અને Raytheon જેવી દિગ્ગજ અમેરિકી કંપનીઓ સામેલ છે. આ ડીલ હેઠળ ભારતમાં Javelin All Up Round (AUR) મિસાઇલનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે. આ રોકાણકારો માટે એક સંકેત છે કે હવે ભારત અને અમેરિકાની ટેકનોલોજી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા એક થઈ રહી છે.
બીજી તરફ, NASA એ ISRO ને આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ (Artemis Accords) અંતર્ગત ચંદ્ર મિશનમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે, જે ભારતીય સ્પેસ એસેટ્સનું મહત્વ દર્શાવે છે.
પ્રાઇવેટ સેક્ટર અને રોકાણનો માહોલ
માર્ચ 2026 સુધીમાં ભારતીય સ્પેસ સેક્ટરમાં પ્રાઇવેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ $618.5 મિલિયન સુધી પહોંચી ગયું છે, જેમાં 440 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સ કાર્યરત છે. આ ગ્રોથ વેન્ચર કેપિટલ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહ્યો છે.
પડકારો અને જોખમો
જોકે, આ તેજીની સાથે કેટલાક જોખમો પણ છે. એક્સપોર્ટ કંટ્રોલ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર સંબંધિત કડક નિયમો પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ કરી શકે છે. રોકાણકારોએ ખાસ કરીને TASL ના આ પ્રોજેક્ટના ટાઈમલાઈન અને સરકારી મંજૂરીઓ પર નજર રાખવી જોઈએ, કારણ કે નિયમનકારી મર્યાદાઓ આ ગતિને અસર કરી શકે છે.