IIT Bombay ના એલ્યુમની દ્વારા સ્થાપિત નવી ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ 'Kokasa' હવે ડિફેન્સ અને એરોસ્પેસ સેક્ટરમાં એન્ટ્રી કરી રહી છે. આ કંપની Su-30MKI અને T-72 ટેન્ક જેવા પ્લેટફોર્મ માટે ઓટોનોમસ સિસ્ટમ તૈયાર કરીને સ્વદેશીકરણને વેગ આપશે.
Kokasa એ ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ તરીકે ડિફેન્સ અને એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગમાં ઝંપલાવ્યું છે. આ કંપનીની સ્થાપના IIT Bombay ના એવા ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ કરી છે જેમને Hindustan Aeronautics Limited (HAL) જેવી મોટી સંસ્થાઓમાં કામ કરવાનો બહોળો અનુભવ છે. હાલમાં ભારત 'આત્મનિર્ભર ભારત' હેઠળ જે રીતે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા પર ભાર આપી રહ્યું છે, ત્યારે આ કંપની 'કોલેબોરેટિવ ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ' પર ફોકસ કરી રહી છે. કંપની સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચર અને ઇલેક્ટ્રોમિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગના સમન્વયથી મોશન કંટ્રોલ અને રિયલ-ટાઇમ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશન સિસ્ટમ્સ તૈયાર કરવાનું આયોજન ધરાવે છે.
લેગસી પ્લેટફોર્મ પર કંપનીનું ખાસ ધ્યાન
Kokasa ખાસ કરીને Su-30MKI ફાઇટર જેટ્સ, MiG-29 એરક્રાફ્ટ અને T-72 બેટલ ટેન્કના મેન્ટેનન્સ અને અપગ્રેડેશન પ્રોજેક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આ તમામ પ્લેટફોર્મ ભારતીય સેનાના મુખ્ય શસ્ત્રાગારનો હિસ્સો છે, જેને સમયસર સ્પેરપાર્ટ્સ અને રિયેબિલિટી અપગ્રેડની જરૂર હોય છે. વિદેશી સપ્લાયર્સ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી એ સરકારની વર્તમાન સંરક્ષણ નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
રોકાણકારો માટે વાસ્તવિકતા અને પડકારો
ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રે iDEX (Innovations for Defence Excellence) જેવી યોજનાઓ દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, ડિફેન્સ સેક્ટરમાં પ્રોજેક્ટ્સનો સેલ્સ સાયકલ ખૂબ લાંબો હોય છે, જેમાં પ્રોટોટાઈપથી લઈને ફાઈનલ કોન્ટ્રાક્ટ સુધી વર્ષો નીકળી શકે છે. આ ઉપરાંત, CEMILAC અને DGAQA જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા મળતા ક્વોલિટી અને સેફ્ટી સર્ટિફિકેશન મેળવવા એ કોઈપણ નવી કંપની માટે મોટો અવરોધ બની શકે છે.
હાલના તબક્કે, Hindustan Aeronautics Limited અને Bharat Electronics જેવી મોટી કંપનીઓનું વર્ચસ્વ છે, પરંતુ નાના અને ચપળ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ખાસ ટેકનોલોજીકલ સોલ્યુશન્સ અને સબ-એસેમ્બલી ક્ષેત્રે ઘણી તકો છે. કોઈપણ નવા સ્ટાર્ટઅપની સફળતા સરકારના જટિલ ટેન્ડરિંગ પ્રોસેસને પાર પાડવા અને ટેકનિકલ ક્વોલિફિકેશન મેળવવા પર નિર્ભર કરશે. રોકાણકારોએ આ ક્ષેત્રમાં લાંબા ગાળાના આયોજન સાથે કેવી રીતે કંપનીઓ આગળ વધે છે તેના પર નજર રાખવી જોઈએ.