GE ઇન્જિન પર નિર્ભરતા અને ડિલિવરીનો વિવાદ
હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) એ તાજેતરમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે પાંચ લાઇટ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (LCA) Mk1A ફાઇટર જેટ ડિલિવરી માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે. જોકે, એક રિપોર્ટ અનુસાર, GE એરોસ્પેસ પાસેથી ઇન્જિન સપ્લાય ન થવાને કારણે અન્ય નવ વિમાનોનું કામ અટકી ગયું છે. આ સમસ્યાને કારણે આગામી માર્ચ 2026 સુધીમાં થવાની હતી તેવી ડિલિવરી હવે મુશ્કેલ બની રહી છે. બજારમાં આ સમાચારને પગલે ભારે નિરાશા વ્યાપી છે, જેના કારણે HAL ના શેરના ભાવમાં મોટી ગિરાવટ જોવા મળી છે.
5 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, HAL નો શેર NSE પર 4.76% ઘટીને ₹4,016.30 ના સ્તર પર બંધ રહ્યો. છેલ્લા પાંચ ટ્રેડિંગ સત્રોમાં તો શેર લગભગ 13% જેટલો તૂટ્યો છે, જેમાં 4 ફેબ્રુઆરી ના રોજ 6% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. રોકાણકારો મુખ્યત્વે વિમાનોના ઉત્પાદન અને ડિલિવરીમાં થતા વિલંબને કારણે ચિંતિત છે, ખાસ કરીને GE એરોસ્પેસ તરફથી મળતા ઇન્જિનના અભાવને કારણે. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે તેમને GE પાસેથી પાંચ ઇન્જિન મળી ગયા છે અને ભવિષ્યમાં સપ્લાય અંગે તેઓ સકારાત્મક છે, પરંતુ હાલમાં નવ વિમાનો ઇન્જિનની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
વ્યૂહાત્મક પડકારો અને વૈશ્વિક અસર
ઇન્જિનની અછત ઉપરાંત, HAL ને અન્ય વ્યૂહાત્મક પડકારોનો પણ સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. તાજેતરમાં જ સમાચાર આવ્યા હતા કે HAL ને એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોજેક્ટમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યું છે. આ કારણે મોર્ગન સ્ટેનલી (Morgan Stanley) જેવી બ્રોકરેજ ફર્મે HAL ના શેર પર 'અંડરવેઇટ' રેટિંગ આપીને ટાર્ગેટ પ્રાઈસ ઘટાડીને ₹3,355 કરી દીધો છે. HAL એ જણાવ્યું છે કે તેમને AMCA પ્રોજેક્ટમાં તેમની ભૂમિકા અંગે કોઈ સત્તાવાર સૂચના મળી નથી.
આ ઘરેલું ચિંતાઓની સાથે સાથે, વૈશ્વિક એરોસ્પેસ સપ્લાય ચેઇનમાં ચાલી રહેલી મુશ્કેલીઓ પણ HAL માટે પડકારરૂપ બની રહી છે. ઇન્જિનની અછત, શ્રમ સમસ્યાઓ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે એરબસ (Airbus) જેવી મોટી કંપનીઓને પણ વિમાનોની ડિલિવરીમાં વિલંબનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. 2022 માં, 2014 ની સરખામણીમાં 18 ગણા વધારે 'શોર્ટેજ' (અછત) ના અહેવાલો આવ્યા છે. આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ HAL ની પોતાની ઉત્પાદન સમસ્યાઓ, ખાસ કરીને ઇન્જિન જેવા મુખ્ય ભાગોની અછત, ને પહોંચી વળવાની ક્ષમતા અંગે બજારમાં શંકા ઊભી કરી રહી છે.
સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ અને ભવિષ્યની સંભાવના
LCA Mk1A ને 4.5 જનરેશન નું મલ્ટીરોલ ફાઇટર જેટ માનવામાં આવે છે, જે પાકિસ્તાનના JF-17, સ્વીડનના ગ્રિપેન (Gripen) અને અમેરિકાના F-16 જેવા વિમાનો સામે સ્પર્ધાત્મક છે. આ વિમાન આધુનિક એવિઓનિક્સ અને સ્વદેશી સિસ્ટમ્સ ધરાવે છે, જે ભારતના 'આત્મનિર્ભર ભારત' મિશન સાથે સુસંગત છે. ભારતીય વાયુસેના (IAF) એ LCA Mk1A માટે મોટા ઓર્ડર આપ્યા છે, જેમાં સપ્ટેમ્બર 2025 માં ₹62,370 કરોડ નો 97 વિમાનો માટેનો સોદો સામેલ છે. IAF પાસે હાલમાં લડાયક વિમાનોની મોટી અછત છે અને તે જૂના MiG-21 વિમાનોને બદલવા માંગે છે. HAL પાસે 2032 સુધીનો ઓર્ડર બુક છે, જે ભવિષ્યની આવક માટે સારી સંભાવના દર્શાવે છે.
આ મજબૂત ઓર્ડર બુક અને મોટાભાગના વિશ્લેષકો દ્વારા 'બાય' રેટિંગ હોવા છતાં, HAL ના શેર માટે હાલનો તબક્કો અમલીકરણના જોખમો (Execution Risks) થી ઘેરાયેલો છે. મોર્ગન સ્ટેનલીનું ડાઉનગ્રેડ સ્પર્ધા અને ડિલિવરીમાં વિલંબ અંગેની ચિંતાઓ દર્શાવે છે. જોકે, 17 વિશ્લેષકો હજુ પણ 'બાય' રેટિંગ જાળવી રહ્યા છે. કંપનીનો P/E રેશિયો લગભગ 33.30 અને માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન લગભગ ₹282,000 કરોડ છે. GE ઇન્જિનના પુરવઠાને સફળતાપૂર્વક નિયંત્રિત કરવો, અંતિમ પ્રમાણપત્રો પૂર્ણ કરવા અને ચાલુ વ્યૂહાત્મક કાર્યક્રમોનું સંચાલન કરવું એ રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પાછો મેળવવા માટે નિર્ણાયક બનશે.