DRDO ના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિકે ભારતના સ્પેસ-આધારિત સર્વેલન્સમાં રહેલી ગંભીર ખામીઓ તરફ ઈશારો કર્યો છે. વિદેશી ડેટા પર નિર્ભરતા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમરૂપ બની શકે છે, જેના કારણે હવે સ્વદેશી ટેકનોલોજીના વિકાસ પર ભાર મુકવાની તાતી જરૂરિયાત ઉભી થઈ છે, જે આવનારા સમયમાં ડિફેન્સ સેક્ટર માટે મહત્વની સાબિત થશે.
સર્વેલન્સમાં ગેપ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા
DRDO ના પૂર્વ પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર MSY શિવ પ્રસાદે ભારતીય સેટેલાઇટ ક્ષમતાઓ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. 'ઓપરેશન સિંદૂર'ના અનુભવોનો હવાલો આપતા તેમણે જણાવ્યું કે, ભારતના હાલના સેટેલાઇટ નેટવર્કમાં 'રીવિઝિટ ટાઈમ' (એક જ જગ્યા પર ફરીથી પસાર થવાનો સમય) ની સમસ્યા છે. હાલમાં ૬ થી ૮ કલાકનો ગેપ રહે છે, જે યુદ્ધ કે સંઘર્ષની સ્થિતિમાં દુશ્મનની હિલચાલને પકડવા માટે પૂરતો નથી.
સ્વદેશી ટેકનોલોજી તરફ સરકારનું ધ્યાન
આ માત્ર ટેકનિકલ ખામી નથી, પણ વિદેશી ડેટા પર નિર્ભરતાનું જોખમ પણ છે. જો કટોકટીના સમયે વિદેશી પાવરહાઉસ ડેટા સપ્લાય બંધ કરે, તો ભારતની કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ, પાવર ગ્રીડ અને ફાઈનાન્સિયલ સિસ્ટમ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. આથી, 'ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ' (Digital Sovereignty) અત્યારે ભારતની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે.
રોકાણકારો માટે શું છે તક?
ડિફેન્સ સેક્ટર માટે આ એક મોટો પોઝિટિવ ટ્રેન્ડ છે. જોકે DRDO સરકારી સંસ્થા છે, પરંતુ તેની જરૂરિયાતો ભારતીય ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ માટે ડ્રાઇવરનું કામ કરે છે. 'આત્મનિર્ભર ભારત' પહેલ હેઠળ સરકાર હવે IDEX (Innovations for Defence Excellence) જેવી સ્કીમ દ્વારા પ્રાઇવેટ સેક્ટરને મોટી તકો આપી રહી છે.
ખાસ કરીને જે કંપનીઓ ડિફેન્સ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, સેટેલાઇટ ગ્રાઉન્ડ સિસ્ટમ અને સ્પેસ-ગ્રેડ હાર્ડવેરમાં કામ કરે છે, તેમના માટે લાંબા ગાળાના પ્રોક્યોરમેન્ટ (Procurement) સાયકલમાં મોટી તકો છે. કંપનીઓએ ISR (Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance) સોલ્યુશન્સમાં વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર પડશે.
નિવેશકોએ એ વાતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે આ સેક્ટરમાં પ્રોજેક્ટ પૂરા થવાનો સમય લાંબો હોય છે અને રેગ્યુલેટરી નિયમો પણ કડક છે. જે કંપનીઓ આ ટેકનિકલ પડકારોને પાર કરીને સમયસર ડિલિવરી આપશે, તેઓ ભવિષ્યના ડિફેન્સ માર્કેટમાં વિજેતા બનીને ઉભરી આવશે.