DRDO એ રાજસ્થાનની સ્ટાર્ટઅપ Zero mK India સાથે મળીને ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ માટે મહત્વપૂર્ણ '20 mK ડાયલ્યુશન રેફ્રિજરેટર્સ' વિકસાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ **₹500 કરોડના** ડિફેન્સ ટેકનોલોજી ફંડમાંથી નાણાકીય સહાય મેળવનાર પ્રથમ પહેલ છે.
ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) એ રાજસ્થાન સ્થિત Zero mK India Private Ltd સાથે સ્વદેશી ડાયલ્યુશન રેફ્રિજરેટર્સ બનાવવા માટે કરાર કર્યા છે. આ સિસ્ટમ્સ ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ માટે અનિવાર્ય છે, કારણ કે તે હાર્ડવેરને 20 millikelvin (20 mK) તાપમાન સુધી ઠંડું કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે ક્વોન્ટમ સ્ટેટ્સને સ્થિર કરવા માટે અત્યંત જરૂરી છે. આ સહયોગ ડિફેન્સ મંત્રાલય દ્વારા મંજૂર કરાયેલા ₹500 કરોડના સરકારી કોર્પસનો ઉપયોગ કરીને ડીપ-ટેક અને ડિફેન્સ સેક્ટરમાં ઈનોવેશનને વેગ આપશે.
સ્વદેશી ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજીનું નિર્માણ
હાલમાં ભારત ક્રાયોજેનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે સંપૂર્ણપણે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાયર્સ પર નિર્ભર છે, જે એડવાન્સ્ડ રિસર્ચ માટે મોટો અવરોધ છે. આ રેફ્રિજરેટર્સના ઉત્પાદનને સ્થાનિક સ્તરે લાવીને સરકાર એક મજબૂત સપ્લાય ચેઈન ઉભી કરવા માંગે છે. DRDO ની લેબોરેટરી, સોલિડ સ્ટેટ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી (SSPL), આ સ્ટાર્ટઅપને વિકાસની પ્રક્રિયા દરમિયાન ટેકનિકલ માર્ગદર્શન આપશે. આ પ્રોજેક્ટ ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ ફંડ (TDF) યોજના હેઠળ ફંડ કરવામાં આવ્યો છે, જે ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સને જટિલ એન્જિનિયરિંગ પડકારોમાં મદદ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને અમલીકરણના જોખમો
આ પગલું 'નેશનલ ક્વોન્ટમ મિશન'નો એક ભાગ છે, જે સ્વદેશી કમ્પ્યુટિંગ પાવર અને સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપે છે. ડિફેન્સ અને ડીપ-ટેક ક્ષેત્રે આ એક મોટો બદલાવ છે, જે સોફ્ટવેર પછી હવે હાર્ડવેર ક્ષમતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. જોકે, 20 mK રેફ્રિજરેટર્સનું એન્જિનિયરિંગ અત્યંત ચોકસાઈ માંગતું કામ છે. રોકાણકારો અને વિશ્લેષકો હવે આ પ્રોજેક્ટની સમયસીમા અને પ્રોટોટાઈપની સફળતા પર નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના ગુણવત્તાના માપદંડોને પહોંચી વળવું એક મોટું પડકાર છે.