ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડે ઐતિહાસિક ફ્રી ટ્રેડ ડીલ કરી સીલ: 20 બિલિયન ડોલરના રોકાણનો માર્ગ ખુલ્યો!

ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડે સત્તાવાર રીતે એક વ્યાપક ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) ને અંતિમ ઓપ આપ્યાની જાહેરાત કરી છે. આ ઐતિહાસિક કરાર બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપારને નોંધપાત્ર રીતે વધારવા અને મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ આકર્ષવા માટે તૈયાર છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સેને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા આ કરારની પુષ્ટિ કરી છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પાંચ વર્ષમાં બંને દેશો વચ્ચેના વેપારને બમણો કરવાનો અને આગામી 15 વર્ષમાં ન્યુઝીલેન્ડ દ્વારા ભારતમાં લગભગ 20 બિલિયન ડોલરના રોકાણને સુવિધાજનક બનાવવાનો છે. આ કરાર ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને મેડિકલ ઉપકરણો સહિત ભારતીય ઉત્પાદનોની વિશાળ શ્રેણી માટે ડ્યુટી-ફ્રી માર્કેટ એક્સેસનું વચન આપે છે, સાથે સાથે ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે કામચલાઉ રોજગાર વિઝાની જોગવાઈ પણ શામેલ છે. જોકે, ન્યુઝીલેન્ડના વિદેશ મંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સે આ જાહેરાત પર તાત્કાલિક વિરોધ વ્યક્ત કર્યો, તેમણે જાહેરમાં કહ્યું કે આ ડીલ ‘ના તો મુક્ત છે અને ના તો ન્યાયી’ અને તે ન્યુઝીલેન્ડ માટે ફાયદાકારક નથી. ઇન્ડિયા-ન્યુઝીલેન્ડ ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ, ભારતની વૈશ્વિક આર્થિક હાજરીને વિસ્તૃત કરવા અને નિકાસ બજારોમાં વિવિધતા લાવવાની વ્યૂહરચનામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય વેપાર કરાયેલ મોટાભાગની વસ્તુઓ પરના કસ્ટમ્સ ડ્યુટીને નાબૂદ કરવાનો અથવા ઘટાડવાનો છે, તેમજ નોન-ટ્રેડ અવરોધો (non-tariff barriers) ને સંબોધવાનો અને સેવાઓના નિકાસને સુવિધાજનક બનાવવાનો છે. ભારત માટે, તેનો અર્થ ઉચ્ચ-આવક ધરાવતા, વિકસિત બજારમાં સુધારેલ પ્રવેશ અને તેની ઈન્ડો-પેસિફિક આર્થિક વ્યૂહરચનાને ટેકો મળવો છે. તેનાથી વિપરીત, તે વૈશ્વિક વેપાર અનિશ્ચિતતાઓની વચ્ચે, વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એકમાં ન્યુઝીલેન્ડને વધુ સુરક્ષિત પ્રવેશ પૂરો પાડે છે. FTA નું એક મુખ્ય પરિણામ એ છે કે ન્યુઝીલેન્ડે આગામી 15 વર્ષમાં ભારતમાં 20 બિલિયન ડોલરનું રોકાણ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. આ રોકાણો ઉત્પાદન, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સેવાઓ અને નવીનતા (innovation) જેવા ભારતના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં લક્ષ્યાંકિત છે. આ કરાર, પરસ્પર સમૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા અને આ રોકાણ પ્રવાહને ટેકો આપવા માટે દ્વિપક્ષીય વેપારને વર્તમાન સ્તરોથી બમણો કરવાનું પણ લક્ષ્ય રાખે છે. ખાસ કરીને ટેક્સટાઈલ, પ્લાસ્ટિક, ચામડું અને એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ જેવા શ્રમ-આધારિત (labor-intensive) ક્ષેત્રોમાં ભારતીય નિકાસકારો, ન્યુઝીલેન્ડમાં ડ્યુટી-ફ્રી પ્રવેશથી લાભ મેળવશે. જ્યારે આ કરાર તાત્કાલિક ચોક્કસ સ્ટોક ભાવની હિલચાલને અહેવાલમાં વિગતવાર જણાવ્યું નથી, ભારતીય વેપાર નીતિ માટે વ્યાપક અસરો હકારાત્મક છે. FTAs સામાન્ય રીતે બજારો દ્વારા અનુકૂળ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે વેપાર અવરોધો ઘટાડે છે, નિકાસ સંભાવના વધારે છે, અને સીધા વિદેશી રોકાણ (FDI) ને આકર્ષિત કરી શકે છે, જે બધું આર્થિક વૃદ્ધિમાં ફાળો આપે છે. રોકાણકારો આગામી વર્ષોમાં અમલીકરણ અને રોકાણના વાસ્તવિક પ્રવાહ અને વેપારના જથ્થામાં વધારા પર નજીકથી નજર રાખશે. આ જાહેરાત વધતા વૈશ્વિક સંરક્ષણવાદ (protectionism) ની પૃષ્ઠભૂમિમાં આવી છે, જે ભારત માટે આવા કરારોને વ્યૂહાત્મક લાભ બનાવે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ન્યુઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સેને સંયુક્ત રીતે FTA પૂર્ણ થવાની જાહેરાત કરી. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે આ કરારને વર્તમાન સરકાર હેઠળ ભારતના સાતમા FTA તરીકે પ્રકાશિત કર્યો, અને સતત સંરક્ષણવાદી બની રહેલા વિશ્વમાં તેની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે ભારત વધુ વેપાર કરી રહ્યું છે અને FTA પૂર્ણ કરી રહ્યું છે, જેનાથી નિકાસ અને ખેડૂતો, વેપારીઓ, નિકાસકારો અને MSMEs (લઘુ, સૂક્ષ્મ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો) ની સમૃદ્ધિમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. તેનાથી વિપરીત, ન્યુઝીલેન્ડના વિદેશ મંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સે મજબૂત વિરોધ વ્યક્ત કર્યો, એમ કહીને કે આ ડીલ "ખાસ કરીને ઇમિગ્રેશન પર, ન્યુઝીલેન્ડના લોકો માટે, ડેરી સહિત, પર્યાપ્ત વળતર વિના ખૂબ વધારે આપી દે છે." આ FTA છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતે પૂર્ણ કરેલા સાતમા મહત્વપૂર્ણ વેપાર કરારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે તેના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સંબંધો અને આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા (resilience) ને વધારવાની એક સભાન વ્યૂહરચના દર્શાવે છે. આ યુનાઇટેડ કિંગਡમ અને ઓમાન સાથેના તાજેતરના સમાન કરારો બાદ આવ્યો છે. ભારતે ઐતિહાસિક રીતે કૃષિ અને ડેરી જેવા સંવેદનશીલ સ્થાનિક ક્ષેત્રો માટે રક્ષણાત્મક પગલાં જાળવી રાખીને વેપાર ઉદારીકરણની હિમાયત કરી છે, જેને તે કોઈપણ વેપાર વાટાઘાટોમાં 'રેડ લાઇન્સ' માને છે. વર્તમાન વૈશ્વિક વેપાર વાતાવરણ, જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવા દેશો તરફથી સંરક્ષણવાદી વલણો જોવા મળે છે, તે ભારત માટે આવા વૈવિધ્યપૂર્ણ વેપાર ભાગીદારીના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. ઇન્ડિયા-ન્યુઝીલેન્ડ FTA આગામી ત્રણ મહિનામાં ઔપચારિક રીતે હસ્તાક્ષર થવાની અને આવતા વર્ષ સુધીમાં અમલમાં આવવાની અપેક્ષા છે. આ કરારમાં ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને મેડિકલ ઉપકરણો માટે સુગમ બજાર પ્રવેશની જોગવાઈઓ શામેલ છે, તેમજ કામચલાઉ રોજગાર વિઝા દ્વારા ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે સુધારેલ પ્રવેશ પણ છે, જેમાં કોઈપણ સમયે મહત્તમ ત્રણ વર્ષના રોકાણ માટે 5,000 વિઝા ઉપલબ્ધ રહેશે. યુરોપિયન યુનિયન અને ચિલી જેવા અન્ય મુખ્ય ભાગીદારો સાથે પણ ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, જે ભારતના વેપાર નેટવર્કને વિસ્તૃત કરવા પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. ડેલૉઇટ ઈન્ડિયામાં પાર્ટનર ગુલઝાર ડિડવાનિયાએ ઈન્ડિયા-ઓમાન CEPA અને ઈન્ડિયા-ન્યુઝીલેન્ડ FTA ને ભારતની નિકાસ-આધારિત વૃદ્ધિ વ્યૂહરચના માટે 'watershed moments' (ઐતિહાસિક ક્ષણો) ગણાવ્યા. તેમણે નોંધ્યું કે ન્યુઝીલેન્ડ FTA ભારતીય માલસામાન અને સેવાઓ માટે ડ્યુટી-ફ્રી પ્રવેશ પ્રદાન કરશે, જેનાથી દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણો થવાની અપેક્ષા છે. EY ઈન્ડિયામાં ટ્રેડ પોલિસી લીડર અગ્નેશ્વર સેન, આ FTA ને ઉચ્ચ-મૂલ્ય ધરાવતા વિકસિત બજારોમાં વ્યૂહાત્મક પ્રવેશદ્વાર તરીકે જુએ છે, જે ફક્ત ટેરિફ ઘટાડાથી આગળ વધીને રોકાણ પ્રતિબદ્ધતાઓ અને વ્યાવસાયિક ગતિશીલતા (professional mobility) ને સમાવે છે. સેને ઉમેર્યું કે આ કરારો MSMEs ને વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં (global value chains) એકીકૃત કરે છે, 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલને 'માર્કેટ એક્સેસ ફોર ઇન્ડિયા' સાથે સમર્થન આપે છે અને ભારતને વૈશ્વિક વેપાર અનિશ્ચિતતાઓથી સુરક્ષિત કરે છે. અસર રેટિંગ: 8/10.