Adani Ports: जहाजांच्या सुरक्षेसाठी Adani Ports ची ऐतिहासिक सुरुवात! भारताला मिळाली पहिली 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज'

Adani Ports ने सागरी सुरक्षेत मैलाचा दगड गाठला

Adani Ports and Special Economic Zone Ltd (APSEZ) ने भारताच्या सागरी सुरक्षेत एक महत्त्वपूर्ण घोषणा केली आहे. कंपनीने भारताची पहिली अधिकृत 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' (Port of Refuge - PoR) प्रणाली (framework) सुरू केली आहे. या महत्त्वाच्या उपक्रमाला SMIT Salvage आणि Maritime Emergency Response Centre (MERC) यांचा पाठिंबा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील दिघी पोर्ट आणि पूर्व किनारपट्टीवरील गोपाळपूर पोर्ट्सना आता जहाजांच्या आपत्कालीन परिस्थितीत मदतीसाठी विशेष केंद्र म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे.

काय आहे 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज'?

ही प्रणाली जहाजांना आपत्कालीन स्थितीत सुरक्षित आश्रय आणि आवश्यक सेवा पुरवण्यासाठी डिझाइन केली आहे. यामध्ये जहाज वाचवणे (salvage), आग विझवणे, प्रदूषण रोखणे आणि आपत्कालीन समन्वय यांसारख्या सेवांचा समावेश असेल. ही सेवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील P&I Clubs द्वारे विमा असलेल्या जहाजांनाही उपलब्ध होणार आहे.

भारतासारख्या विस्तृत किनारपट्टी असलेल्या देशाला अशा संरचित आपत्कालीन प्रतिसाद यंत्रणेची (emergency response infrastructure) गरज होती, जी आता APSEZ मुळे पूर्ण झाली आहे. या MoUs द्वारे, APSEZ जागतिक स्तरावरील तज्ञांची मदत घेईल.

Adani Ports चे वाढणारे जाळे

APSEZ सध्या भारतातील 27% पेक्षा जास्त सागरी मालवाहतूक हाताळते. कंपनी देशभरात 15 पोर्ट्स आणि टर्मिनल्स चालवते. त्यांची सध्याची मालवाहतूक क्षमता 633 दशलक्ष टन प्रति वर्ष आहे आणि 2030 पर्यंत ती 1 अब्ज टन पर्यंत वाढवण्याचे त्यांचे लक्ष्य आहे. नुकतेच कंपनीने पूर्व किनारपट्टीवरील गोपाळपूर पोर्टचे अधिग्रहण करून आपले जाळे आणखी विस्तारले आहे.

नियामक वातावरणाचा प्रभाव

जरी ही सुविधा सागरी सुरक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाची असली तरी, Adani Group सध्या काही नियामक चौकशींनाही सामोरे जात आहे. SEBI (Securities and Exchange Board of India) द्वारे किमान सार्वजनिक शेअरहोल्डिंग आणि भागधारकांच्या वर्गीकरणाशी संबंधित अनेक आरोपांची चौकशी सुरू आहे. यापूर्वी Adani Krishnapatnam Port ला देखील राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरणाकडून (NGT) कोळसा मालवाहतुकीतील धुळीच्या प्रदूषणाबद्दल दंड भरावा लागला होता. APSEZ ने अमेरिकेच्या (US), युनायटेड किंगडमच्या (UK) आणि युरोपियन युनियनच्या (EU) निर्बंधांना सामोरे जाणाऱ्या जहाजांना प्रवेश नाकारण्याचे धोरणही अवलंबले आहे.

महत्त्वाचे आकडे आणि भविष्य

तथापि, 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज'ची ही सुरुवात APSEZ साठी एक अग्रणी पाऊल मानले जात आहे. भारतातील इतर प्रमुख पोर्ट्स जसे की JNPT आणि JSW Infrastructure आपल्या क्षमता आणि पायाभूत सुविधा वाढवत असले तरी, APSEZ प्रमाणे विशेष 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज'ची औपचारिक घोषणा त्यांनी केलेली नाही. भारतीय तटरक्षक दल (Indian Coast Guard) त्यांच्या MRCCs द्वारे व्यापक शोध आणि बचाव कार्यांचे समन्वय साधते, परंतु APSEZ चे PoR हे पोर्ट-विशिष्ट कार्यात्मक सुधारणा आहे.

मुख्य आकडेवारी:

• सध्याची मालवाहतूक क्षमता: 633 दशलक्ष टन प्रति वर्ष
• लक्ष्यित मालवाहतूक क्षमता: 1 अब्ज टन (2030 पर्यंत)
• संचालित पोर्ट्स आणि टर्मिनल्सची संख्या: 15
• भारताच्या एकूण पोर्ट कार्गोमधील अंदाजित वाटा: ~27%

भविष्यात, प्रत्यक्ष आपत्कालीन परिस्थितीत या PoR प्रणालीची परिणामकारकता, प्रतिसाद वेळ, SMIT Salvage आणि MERC सोबतचे सहकार्य आणि इतर APSEZ पोर्ट्सवर याचा विस्तार कसा होतो, याकडे लक्ष ठेवणारे ठरेल.