SEBI ने शेअर बाजारातील गैरव्यवहार प्रकरणी 226 कंपन्यांवर 4 ते 7 वर्षांची बंदी घातली आहे. 2017 ते 2020 दरम्यान, या कंपन्यांनी Mauria Udyog Ltd. सह पाच कंपन्यांचे शेअर्स कृत्रिमरित्या महाग करून गुंतवणूकदारांची फसवणूक केली.

SEBI चा शेअर बाजारात फेरफार करणाऱ्यांवर कारवाई

भारतीय सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड (SEBI) ने शेअर बाजारात गैरव्यवहार करणाऱ्या 226 कंपन्यांवर मोठी कारवाई केली आहे. या कंपन्यांना 4 ते 7 वर्षांसाठी बाजारातून निलंबित करण्यात आले आहे. हा गैरव्यवहार 2017 ते 2020 या काळात चालला होता.

काय आहे प्रकरण?

SEBI च्या चौकशीत असे आढळून आले आहे की, या 226 कंपन्यांनी 'Mauria Udyog Ltd.' (MUL) सह पाच कंपन्यांचे शेअर्स कृत्रिमरित्या महाग केले आणि त्यांचे ट्रेडिंग व्हॉल्यूम वाढवले. या कंपन्यांमध्ये Vishal Fabrics Ltd. (VFL), 7NR Retail Ltd. (7NR), Darjeeling Ropeway Company Ltd. (DRCL), आणि GBL Industries Ltd. (GBL) यांचा समावेश आहे.

'Mauria Udyog Ltd.' (MUL) च्या बाबतीत, या गैरव्यवहारातून सुमारे ₹143.79 कोटींचा अवैध नफा कमावण्यात आला. ज्या काळात हा फेरफार सुरू होता, त्या काळात MUL च्या शेअरची किंमत 61.32% ने वाढली होती आणि ट्रेडिंग व्हॉल्यूम 1638% ने वाढला होता. विशेष म्हणजे, सप्टेंबर 2019 च्या तिमाहीत कंपनीला ₹12.65 कोटींचा निव्वळ तोटा झाला होता आणि महसूल 35% ने घटला होता.

या कारवाईचे महत्त्व

शेअर बाजारात होणाऱ्या गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी SEBI ची ही कारवाई अत्यंत महत्त्वाची आहे. विशेषतः कमी लिक्विडिटी (illiquid) असलेल्या कंपन्यांचे शेअर्स महाग करून सामान्य गुंतवणूकदारांना फसवण्याच्या प्रकरणांमध्ये कठोर कारवाई केली जाईल, हा संदेश यातून जातो. या बंदीसोबतच, दंड आणि अवैधपणे कमावलेले पैसे व्याजासह वसूल करण्याचीही तरतूद आहे.

गैरव्यवहाराची पद्धत

या योजनेत तीन मुख्य टप्पे होते:

1. कृत्रिम किंमत आणि व्हॉल्यूम: स्ट्रक्चर्ड ट्रेड्सद्वारे शेअर्सची किंमत आणि व्हॉल्यूम वाढवणे.
2. गुंतवणूकदारांना आकर्षित करणे: चांगल्या ब्रोकर्सच्या नावाखाली किंवा खोट्या 'बाय रेकमेंडेशन' (Buy Recommendation) द्वारे बल्क एसएमएस (Bulk SMS) पाठवून किरकोळ गुंतवणूकदारांना आकर्षित करणे.
3. शेअर्सची विक्री: फुगवलेल्या किमतींना हे शेअर्स सामान्य गुंतवणूकदारांना विकून पैसे काढणे.

हा पैसा नंतर बनावट कंपन्या आणि फॉरेक्स कंपन्यांमार्फत फिरवून त्याचा मागोवा घेणे कठीण केले जात असे.

आता काय बदलणार?

या सर्व 226 कंपन्यांना सिक्युरिटीज मार्केटमधून 4 ते 7 वर्षांसाठी प्रतिबंधित करण्यात आले आहे. कथित सूत्रधार हनीफ शेख यांच्यावर ₹10 कोटींचा दंड ठोठावला आहे. या कंपन्यांना अवैधपणे कमावलेले पैसे 12% वार्षिक व्याजासह परत करावे लागतील.

धोके आणि खबरदारी

ही घटना कमी लिक्विडिटी असलेल्या स्मॉल-कॅप (Small-cap) शेअर्समध्ये, विशेषतः जेव्हा त्यांच्या किमती आणि व्हॉल्यूममध्ये कोणताही मूलभूत आधार नसताना असामान्य वाढ दिसून येते, तेव्हा गुंतवणूकदारांना असलेल्या धोक्यांवर प्रकाश टाकते. अनोळखी किंवा अनपेक्षित स्त्रोतांकडून येणाऱ्या गुंतवणुकीच्या सल्ल्यांपासून सावध राहणे महत्त्वाचे आहे.

पुढील घडामोडी

गुंतवणूकदारांनी SEBI च्या या आदेशाची अंमलबजावणी कशी होते आणि वसूल केलेले पैसे परत केले जातात का, यावर लक्ष ठेवावे. तसेच, बाजारात गैरव्यवहाराचे नवीन प्रकार समोर येतात का आणि SEBI ची पाळत यंत्रणा किती प्रभावी ठरते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.