Whalesbook
MCX ला मिळाला 70 चा ESG स्कोर
NSE Sustainability Ratings & Analytics Limited ने मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) ला आर्थिक वर्ष 2025 (FY25) साठी 70 चा ESG स्कोर दिला आहे. विशेष म्हणजे, ही रेटिंग MCX च्या प्रत्यक्ष सहभागाशिवाय, केवळ सार्वजनिक डोमेनमध्ये उपलब्ध असलेल्या माहितीचे विश्लेषण करून ठरवण्यात आली आहे. 2 एप्रिल 2026 च्या संप्रेषणानंतर ही माहिती जाहीर करण्यात आली असून, यातून गुंतवणूकदारांना एक्सचेंजच्या सस्टेनेबिलिटी (Sustainability) कामगिरीची कल्पना येते.
ESG स्कोरचे महत्त्व
70 चा हा ESG स्कोर MCX च्या पर्यावरणीय, सामाजिक आणि प्रशासकीय (Environmental, Social, and Governance) पैलूंवरील कामगिरी दर्शवतो. गुंतवणूकदार कंपन्यांच्या दीर्घकालीन टिकाऊपणा (Long-term Sustainability) आणि जोखीम व्यवस्थापनाचे (Risk Management) मूल्यांकन करण्यासाठी ESG घटकांना अधिकाधिक महत्त्व देत आहेत. सार्वजनिक माहितीवर आधारित हे मूल्यांकन कंपन्यांच्या पारदर्शकतेला (Transparency) महत्त्व देते.
नियामक पार्श्वभूमी आणि बाजारपेठेतील स्थान
NSE Sustainability Ratings and Analytics Limited, जी NSE Indices चा भाग आहे, तिला ऑगस्ट 2024 मध्ये SEBI कडून ESG रेटिंगसाठी मान्यता मिळाली होती आणि जून 2025 मध्ये सेवा सुरू केल्या. MCX, जी भारतातील प्रमुख कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्ज एक्सचेंज (Commodity Derivatives Exchange) आहे, तिने FY24-25 पर्यंत कमोडिटी फ्युचर्स मार्केटमध्ये अंदाजे 98.1% मार्केट शेअर (Market Share) कायम ठेवला आहे.
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, MCX ला प्रशासकीय (Governance) बाबींमध्ये नियामक तपासणीला सामोरे जावे लागले आहे. मे 2025 मध्ये SEBI ने कंपनीवर ₹25 लाख दंड ठोठावला होता. हा दंड 63 Moons Technologies ला केलेल्या मोठ्या पेमेंटच्या अपुऱ्या प्रकटीकरणासाठी (Inadequate Disclosure) होता, ज्याचा कंपनीच्या नफ्यावर लक्षणीय परिणाम झाला होता. या घटनेमुळे भूतकाळातील प्रशासकीय प्रकटीकरणाच्या (Governance Disclosure) आव्हानांकडे लक्ष वेधले जाते.
इतर रेटिंग्स आणि क्षेत्रांची तुलना
भारतातील एक्स्चेंजेससाठी थेट ESG तुलना मर्यादित आहे. NSE Sustainability या क्षेत्रात एक नवीन खेळाडू म्हणून उदयास येत आहे. विशेष म्हणजे, SES ESG Research ने देखील MCX ला FY25 साठी 78.8 चा ESG स्कोर दिला होता, जो सार्वजनिक माहितीवर आधारित होता.
क्षेत्रीय पातळीवर, भारतातील IT कंपन्या सामान्यतः ESG मानकांवर उच्च गुण मिळवतात, तर ट्रान्सपोर्ट इन्फ्रास्ट्रक्चर (Transport Infrastructure) कंपन्या अनेकदा पिछाडीवर असतात.
कामकाजाची आकडेवारी
MCX ने FY24-25 मध्ये कमोडिटी फ्युचर्स मार्केटमध्ये आपला 98.1% चा वर्चस्व राखला. तसेच, ट्रेडिंग व्हॉल्यूममध्ये (Trading Volumes) मोठी वाढ दिसून आली, ज्यात फ्युचर्सचा सरासरी दैनिक टर्नओव्हर (Average Daily Turnover) 38% ने वाढून ₹27,153 कोटी झाला. ऑप्शन्स नॉटशनल सरासरी दैनिक टर्नओव्हर 115% ने वाढून ₹1,91,910 कोटी झाला.
हा ESG स्कोर गुंतवणूकदारांना MCX च्या सस्टेनेबिलिटी प्रयत्नांचे मोजमाप देतो आणि बाजारातील सहभागींसाठी पारदर्शकता वाढवतो. यामुळे एक्सचेंजमध्ये सस्टेनेबिलिटी उपक्रम आणि रिपोर्टिंगवर अधिक लक्ष केंद्रित होण्याची शक्यता आहे.