Whalesbook
स्टील उत्पादनात नवा अध्याय
Jindal Steel and Power (JSPL) ने स्टील निर्मितीच्या जगात एक मोठे पाऊल उचलले आहे. कंपनीने भारतातील पहिला असा प्लांट सुरू केला आहे, जो कोळसा गॅसिफिकेशन तंत्रज्ञानाचा वापर करून डायरेक्ट रिड्यूस्ड आयर्न (DRI) तयार करतो. या $12 अब्ज डॉलर्स च्या अत्याधुनिक प्लांटमध्ये स्थानिक कोळशाचा आणि प्रगत सिनगॅस (Syngas) तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे. याचा मुख्य उद्देश भारताची इंधन आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि 'ग्रीन स्टील'च्या उत्पादनाला प्रोत्साहन देणे हा आहे.
JSPL आधीपासूनच सिनगॅसचा वापर त्यांच्या गॅल्व्हनाइजिंग, कलर कोटिंग आणि ब्लास्ट फर्नेसमध्ये करत आहे. या नवीन प्लांटमुळे कंपनीला आयात केलेल्या इंधनावरील अवलंबित्व लक्षणीयरीत्या कमी करता येईल आणि प्रति टन स्टील उत्पादनावरील कार्बन उत्सर्जन (Carbon Emissions) कमी होण्यास मदत होईल.
याचे महत्त्व काय?
या विकासामुळे भारत नाविन्यपूर्ण स्टील उत्पादनात जगात आघाडीवर असलेल्या देशांमध्ये सामील झाला आहे. तसेच, जागतिक स्तरावरील पर्यावरणपूरक उद्दिष्टांना (Green Targets) पूर्ण करण्यासाठी हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. हे तंत्रज्ञान वापरून देशांतर्गत संसाधनांचा वापर वाढवून भारत आपल्या इंधन सुरक्षेकडे (Fuel Security) एक मोठे पाऊल टाकत आहे.
पार्श्वभूमी
JSPL ने यापूर्वीही कोळसा गॅसिफिकेशन तंत्रज्ञानाचा अभ्यास केला आहे. जानेवारी 2020 मध्ये, कंपनीने अंगुल प्लांटमध्ये (Angul plant) भारतातील एकमेव कोळसा गॅसिफिकेशन तंत्रज्ञान वापरायला सुरुवात केली होती. JSPL ने अंगुल आणि रायगड येथे प्रत्येकी 20 लाख मेट्रिक टन क्षमतेचे आणखी दोन कोळसा गॅसिफिकेशन DRI प्लांट उभारण्याची योजना आखली होती. कंपनीला तिच्या अंगुल प्रकल्पासाठी ₹569.05 कोटी इतके सरकारी साहाय्य मिळाले होते. या प्रकल्पात कोळशाचे DRI मध्ये रूपांतर केले जाते आणि कार्बन उत्सर्जन कॅप्चर करण्याची प्रणाली (Carbon Capture System) देखील समाविष्ट आहे. JSPL ने आपली उत्पादन पद्धत DRI-इलेक्ट्रिक आर्क फर्नेस (DRI-Electric Arc Furnace) कडे वळवण्याचे धोरणही स्वीकारले आहे.
प्रमुख परिणाम
- इंधन स्वातंत्र्य: स्टील उत्पादनासाठी भारताचे कोळसा आणि इतर जीवाश्म इंधनावरील (Fossil Fuels) अवलंबित्व कमी होईल.
- ग्रीनर स्टील: प्लांटमुळे लक्षणीयरीत्या कमी कार्बन उत्सर्जनासह स्टीलचे उत्पादन शक्य होईल.
- तंत्रज्ञान अग्रणी: Jindal Steel नवीन, पर्यावरणपूरक स्टील उत्पादन पद्धतींमध्ये आघाडीवर आहे.
- सिनगॅसचा अधिक वापर: फर्नेसमध्ये सिनगॅसचा अधिक वापर इंधनाच्या कार्यक्षमतेत (Fuel Efficiency) सुधारणा करेल आणि उत्सर्जन कमी करेल.
पुढील आव्हाने
जरी कंपनीला पूर्वी फॉरेक्स नियमांचे उल्लंघन (Forex Violations) आणि कोळसा ब्लॉक वाटपासारख्या (Coal Block Allocation) आरोपांसारख्या समस्यांना सामोरे जावे लागले असले तरी, हा प्रकल्प तंत्रज्ञान आणि शाश्वततेवर (Sustainability) लक्ष केंद्रित करतो. कोळशाच्या बदलत्या किमती आणि पर्यावरणीय नियमावली पाहता, कोळसा गॅसिफिकेशन तंत्रज्ञान आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य आणि स्केलेबल (Scalable) ठरेल का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
उद्योग क्षेत्रातील स्थिती
Jindal Steel चे कोळसा गॅसिफिकेशन DRI उत्पादनातील पदार्पण अद्वितीय आहे. प्रतिस्पर्धी Tata Steel आणि JSW Steel देखील शाश्वततेवर (Sustainability) लक्ष केंद्रित करत आहेत. Tata Steel कार्बन घनता (Carbon Intensity) कमी करण्यात आणि अक्षय ऊर्जेचा (Renewable Energy) वापर करण्यात आघाडीवर आहे, तर JSW Steel क्षमता विस्तार आणि प्रगत तंत्रज्ञानावर भर देत आहे.
मुख्य आकडेवारी
- गुंतवणूक: कोळसा गॅसिफिकेशन DRI प्लांटसाठी $12 अब्ज डॉलर्स.
- शाश्वतता उद्दिष्ट्ये: 2030 पर्यंत कार्बन उत्सर्जन 35% ने कमी करणे आणि 2047 पर्यंत नेट-झिरो (Net-Zero) उद्दिष्ट गाठणे.
भविष्यातील वाटचाल
- व्यापक वापर: इतर भारतीय स्टील कंपन्या यांसारखे कोळसा गॅसिफिकेशन तंत्रज्ञान स्वीकारतात का, यावर लक्ष ठेवावे लागेल. कदाचित सरकारी योजनांमुळे याला आणखी चालना मिळू शकते.
- तंत्रज्ञान विकास: Jindal Steel आपल्या कार्यामध्ये अधिक स्वच्छ तंत्रज्ञान आणि शाश्वततेचे एकत्रीकरण करण्यासाठी करत असलेल्या प्रयत्नांचा मागोवा घ्या.
- सरकारी धोरणे: कोळसा गॅसिफिकेशन प्रकल्पांसाठी सरकारकडून मिळणारे प्रोत्साहन आणि धोरणे लक्षणीय ठरू शकतात.
- प्लांटची कामगिरी: प्लांटचे कामकाज, त्याची किंमत कार्यक्षमता आणि कंपनीच्या एकूण कार्बन फूटप्रिंटला (Carbon Footprint) कमी करण्यात तो कसा हातभार लावतो, याचे निरीक्षण करणे महत्त्वाचे ठरेल.