BPCL चा हरित इंधनाकडे मोठा कदम: ओडिशा येथे बायोइथेनॉल प्लांट सुरु, E20 लक्ष्याला बळ

प्लांटचे उद्घाटन आणि क्षमता

भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (BPCL) ने ओडिशातील बरगढ येथे आपली दुसरी पिढी (2G) बायोइथेनॉल रिफायनरी यशस्वीरित्या कार्यान्वित केली आहे. या नवीन प्लांटची दैनिक उत्पादन क्षमता 100 KL (किलो लिटर) इंधन-श्रेणीचे बायोइथेनॉल आहे.

तंत्रज्ञान आणि पर्यावरणपूरक डिझाइन

हा प्लांट प्रगत लिग्नोसेल्युलोसिक (lignocellulosic) तंत्रज्ञानाचा वापर करतो, ज्यामध्ये प्री-ट्रीटमेंट आणि फर्मेंटेशन प्रक्रियांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे, हा प्लांट 'झिरो लिक्विड डिस्चार्ज' (ZLD) तत्त्वावर आधारित आहे, ज्यामुळे पर्यावरणावरील परिणाम कमीत कमी होईल. रिफायनरी भाताच्या पेंढ्याला (rice straw) मुख्य फीडस्टॉक म्हणून वापरते. प्रकल्पाच्या बांधकामादरम्यान सुमारे 20 दशलक्ष 'लॉस्ट टाइम ॲक्सिडेंट-फ्री' (LTA-free) मनुष्य-तास नोंदवले गेले, हे सुरक्षिततेप्रती कंपनीची कटिबद्धता दर्शवते.

भारताच्या हरित ध्येयांसाठी महत्त्व

या प्लांटमुळे भारत सरकारचे 2025 पर्यंत पेट्रोलमध्ये 20% इथेनॉल मिश्रण करण्याचे लक्ष्य असलेल्या E20 इथेनॉल ब्लेंडिंग प्रोग्रामला (E20 Ethanol Blending Programme) मोठी चालना मिळेल. हा प्रकल्प राष्ट्रीय बायोफ्युएल्स पॉलिसीशी (National Biofuels Policy) सुसंगत असून, कृषी कचऱ्याला मौल्यवान इंधनात रूपांतरित करून चक्रीय अर्थव्यवस्थेला (circular economy) प्रोत्साहन देतो. यामुळे उत्सर्जन कमी होईल आणि जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्वही घटेल.

BPCL ची व्यापक बायोफ्युएल रणनीती

BPCL ऊर्जा संक्रमणाच्या (energy transition) आणि बायोफ्युएल उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी आहे. कंपनी E20 रोलआउटसाठी 2025 पर्यंतची मागणी पूर्ण करण्यासाठी आपल्या इथेनॉल स्टोरेज सुविधांचा विस्तार करत आहे. बरगढ रिफायनरी BPCL च्या एकात्मिक 1G-2G बायोइथेनॉल प्रकल्पाचा एक भाग आहे, ज्यामुळे ती या क्षेत्रात एक अग्रगण्य स्थान निर्माण करते.

नवीन रिफायनरीचा परिणाम

• भारताच्या बायोफ्युएल लक्ष्यांमध्ये आणि ऊर्जा सुरक्षेत BPCL चे योगदान वाढवते.
• अन्न-नसलेल्या बायोमासपासून (non-food biomass) इंधन-श्रेणीच्या बायोइथेनॉलची देशांतर्गत उपलब्धता वाढवते.
• मोठ्या प्रमाणावर बायोइथेनॉल उत्पादनासाठी प्रगत लिग्नोसेल्युलोसिक तंत्रज्ञानाच्या यशस्वी उपयोजनाचे प्रदर्शन करते.
• कृषी कचऱ्याला (भाताची पेंढ) इंधनात रूपांतरित करून चक्रीय अर्थव्यवस्थेला (circular economy) प्रोत्साहन देते.
• नूतनीकरणक्षम ऊर्जा (renewable energy) क्षेत्रात BPCL ची स्थिती मजबूत करते.

भविष्यातील संभाव्य आव्हाने

2G बायोइथेनॉल रिफायनरींसाठी भाताच्या पेंढ्यांसारख्या कृषी कचऱ्याची किफायतशीर आणि विश्वासार्ह पुरवठा साखळी (supply chain) विकसित करणे, ज्यामध्ये संकलन, साठवणूक आणि वाहतूक यांचा समावेश आहे, हे एक मोठे आव्हान आहे. भाताच्या पेंढ्यांमध्ये सिलिकाचे जास्त प्रमाण आणि कमी घनता (low bulk density) यामुळे लॉजिस्टिक्स आणि प्रक्रियेत अडचणी येऊ शकतात. तसेच, 2G इथेनॉलशी संबंधित तांत्रिक धोके (technological risks) आणि उत्पादन खर्च (production costs) भविष्यातील व्यवहार्यतेसाठी सतत व्यवस्थापित करावे लागतील.

उद्योग क्षेत्रातील स्पर्धकांचे प्रयत्न

इतर प्रमुख तेल विपणन कंपन्या (OMCs) देखील 2G इथेनॉलमध्ये गुंतवणूक करत आहेत.

• इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (IOCL): पानीपतमध्ये भाताच्या पेंढ्यांपासून 100 KL/दिवस क्षमतेची 2G इथेनॉल बायो-रिफायनरी (biorefinery) स्थापित केली आहे, परंतु फीडस्टॉक हाताळणीच्या समस्यांमुळे ती सुमारे 50% क्षमतेवर चालत असल्याचे म्हटले जाते.
• हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (HPCL): पंजाबमधील भटिंडा येथे 100 KL/दिवस क्षमतेचा 2G बायो-इथेनॉल प्लांट विकसित करत आहे, ज्याचे लक्ष्यही भात पेंढ्यांपासून उत्पादन करणे आहे.

पुढील घडामोडींवर लक्ष

• बरगढ रिफायनरीच्या उत्पादन क्षमतेची 100 KL/दिवस या पूर्ण क्षमतेपर्यंत वाढ.
• भाताच्या पेंढ्यांच्या फीडस्टॉकचा सातत्यपूर्ण आणि किफायतशीर पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी BPCL च्या रणनीती.
• 2G इथेनॉल उत्पादन आणि खरेदीसाठी पुढील सरकारी धोरणात्मक समर्थन (policy support) आणि प्रोत्साहन.
• BPCL कडून अतिरिक्त बायोफ्युएल प्रकल्पांबद्दल किंवा क्षमता विस्ताराबद्दल पुढील घोषणा.